Ενιαίο ευρωπαϊκό όριο για την πρόσβαση των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και αυστηρούς κανόνες για τον τρόπο με τον οποίο ψηφιακές πλατφόρμες, διαδικτυακά παιχνίδια και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης απευθύνονται στους ανηλίκους προτείνει η Κομισιόν με νέα νομοθετική πράξη το EU KIDS Act.

Η πρόταση προβλέπει συγκεκριμένα ότι παιδιά κάτω των 13 ετών δεν θα έχουν πρόσβαση σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ προσωπικός λογαριασμός θα μπορεί να δημιουργείται από την ηλικία των 15 ετών.

Στο μεσοδιάστημα, από τα 13 έως τα 15, οι γονείς ή κηδεμόνες θα μπορούν να δημιουργούν ειδικούς «μίνι λογαριασμούς», με περιορισμένες λειτουργίες και επαφές και με ανώτατο χρόνο χρήσης τη μία ώρα ημερησίως.

Πρόκειται για την κλιμακωτή προσέγγιση, που είχε προαναγγείλει μία ημέρα νωρίτερα, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ενωσης, διαφοροποιώντας το ευρωπαϊκό μοντέλο από μια γενική απαγόρευση μέχρι μία συγκεκριμένη ηλικία.

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά, ωστόσο, την ευθύνη των ίδιων των εταιρειών.

Η Κομισιόν αντιστρέφει δηλαδή, το βάρος της απόδειξης: οι πλατφόρμες θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες τους είναι ασφαλείς ήδη από τον σχεδιασμό τους για να είναι προσβάσιμες σε ανηλίκους.

Οι πολύ μεγάλες πλατφόρμες θα πρέπει να υποβάλλουν σχέδιο συμμόρφωσης, το οποίο θα έχει προηγουμένως αξιολογηθεί από ανεξάρτητους ελεγκτές.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είπε, μάλιστα, χαρακτηριστικά ότι «δεν πρόκειται για το πότε οι ανήλικοι αποκτούν πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά για το πότε και πώς επιτρέπουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να αποκτούν πρόσβαση στους ανηλίκους μας».

Η υποχρέωση ασφάλειας από τον σχεδιασμό μεταφράζεται σε περιορισμούς χαρακτηριστικών, που μπορούν να ενθαρρύνουν εθιστική ή καταναγκαστική χρήση, από την ατέρμονη κύλιση της οθόνης (scrolling) και τις υπερβολικές ειδοποιήσεις έως συστήματα συστάσεων, που μπορεί να οδηγούν τα παιδιά σε ολοένα περισσότερο επιβλαβές περιεχόμενο.

Επίσης, οι λογαριασμοί ανηλίκων θα έχουν αυστηρότερες προεπιλεγμένες ρυθμίσεις ιδιωτικότητας και προστασία από ανεπιθύμητη επικοινωνία.

Το πεδίο εφαρμογής, εξάλλου, περιλαμβάνει πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο, ορισμένα διαδικτυακά παιχνίδια, ψηφιακούς «συντρόφους» τεχνητής νοημοσύνης.

Στη διάρκεια της σημερινής παρουσίασης της νομοθετικής πρότασης, η εκτελεστική αντιπρόεδρος Χένα Βίρκουνεν εξήγησε ότι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης δεν θα μπορούν να λειτουργούν σαν «ανθρώπινοι φίλοι» με τρόπο, που δημιουργεί συναισθηματική εξάρτηση στα παιδιά.

Θα πρέπει να ελέγχονται για κινδύνους πριν από την κυκλοφορία τους και να παρακολουθούνται στη συνέχεια, ενώ συνομιλιακά συστήματα ενσωματωμένα σε παιδικά παιχνίδια ή εφαρμογές δεν θα ενεργοποιούνται αυτόματα και θα πρέπει να απενεργοποιούνται εύκολα.

Κρίσιμο είναι το πώς θα αποδεικνύεται η ηλικία με την προστασία προσωπικών δεδομένων.

Η ευρωπαϊκή λύση επαλήθευσης έχει σχεδιαστεί, ώστε η πλατφόρμα να λαμβάνει μόνο την πληροφορία ότι ο χρήστης βρίσκεται πάνω από το απαιτούμενο ηλικιακό όριο – όχι δηλαδή, το όνομα, την ημερομηνία γέννησης, την ακριβή ηλικία ή άλλα προσωπικά δεδομένα.

Η πρόταση έρχεται να καλύψει και κενά που, κατά την Κομισιόν, δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς από τον κανονισμό για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA).

Απαντώντας σε σχετική ερώτηση, η Χένα Βίρκουνεν σημείωσε ότι οι κατευθυντήριες γραμμές που έχουν ήδη δοθεί στις πλατφόρμες εφαρμόζονται «πολύ, πολύ αργά».

Το KIDS Act μετατρέπει πλέον σε δεσμευτικές συγκεκριμένες απαιτήσεις για την ασφάλεια από τον σχεδιασμό και συμπληρώνει τόσο τον DSA, όσο και τον κανονισμό για την τεχνητή νοημοσύνη.

Η επιλογή μιας σταδιακής αντί μιας οριζόντιας απαγόρευσης έχει και νομικό υπόβαθρο.

Ερωτηθείσα για την πρόσφατη απόφαση του γαλλικού Συνταγματικού Δικαστηρίου σχετικά με τους εθνικούς περιορισμούς στα social media, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι η Κομισιόν έλαβε υπόψη δύο στοιχεία: την ανάγκη σαφούς υποχρέωσης ασφάλειας από τον σχεδιασμό και την αποφυγή μιας απότομης μετάβασης από την πλήρη απαγόρευση στην πλήρη πρόσβαση.

Το ενδιάμεσο καθεστώς των 13 έως 15 ετών επιχειρεί ακριβώς να απαντήσει σε αυτή τη νομική «πρόκληση».

Η Ελλάδα, πάντως, βρίσκεται ήδη μεταξύ των κρατών, που έχουν κινηθεί προς αυστηρότερους ηλικιακούς περιορισμούς.

Στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης, μάλιστα, η Κομισιόν αναφέρει ότι Ελλάδα, Γαλλία, Ιταλία, Αυστρία, Πολωνία και Βέλγιο κοινοποίησαν το 2025 και το 2026 σχέδια εθνικής νομοθεσίας για τον περιορισμό της πρόσβασης ανηλίκων σε συγκεκριμένες ψηφιακές υπηρεσίες.

Οι εθνικές προτάσεις διαφέρουν σημαντικά, με ηλικιακά όρια από τα 13 έως τα 16 έτη, κάτι που οι Βρυξέλλες επικαλούνται ως επιχείρημα για την ανάγκη ενιαίων κανόνων και αποφυγής κατακερματισμού της ευρωπαϊκής αγοράς.

Το KIDS Act είναι νομοθετική πρόταση και θα πρέπει πλέον να συμφωνηθεί από το Ευρωκοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη της Ε.Ε.

Η Κομισιόν προτείνει ο κύριος κορμός του κανονισμού να αρχίσει να εφαρμόζεται έξι μήνες μετά την έναρξη ισχύος του, ενώ για ορισμένες υποχρεώσεις προβλέπεται μεγαλύτερη μεταβατική περίοδος.