Για πρώτη φορά από την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021, αντιπροσωπεία των de facto Αρχών του Αφγανιστάν συμμετείχε σήμερα στις Βρυξέλλες σε τεχνικές συνομιλίες με την Ευρωπαϊκή Ενωση για το ζήτημα των επιστροφών Αφγανών υπηκόων, σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη πολιτικά πρωτοβουλία, που έχει προκαλέσει συζητήσεις στους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Η συνάντηση -σύμφωνα με εκπρόσωπο της Κομισιόν- πραγματοποιήθηκε υπό τη συμπροεδρία υπηρεσιών της Κομισιόν και της Σουηδίας, με τη συμμετοχή τελικά μόνον 15 κρατών-μελών. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι συνομιλίες αποτέλεσαν συνέχεια τεχνικών επαφών που είχαν πραγματοποιηθεί τον Ιανουάριο στην Καμπούλ και επικεντρώθηκαν σε ζητήματα ταυτοποίησης ατόμων προς επιστροφή, έκδοσης ταξιδιωτικών εγγράφων και διαδικασιών επανεισδοχής.

«Οι υπουργοί 20 κρατών-μελών και συνδεδεμένων χωρών του χώρου Σένγκεν ζήτησαν από την Επιτροπή, μέσω κοινής επιστολής τον Οκτώβριο του 2025, να συντονίσει σε ευρωπαϊκό επίπεδο τεχνικές επαφές για τις επιστροφές και την επανεισδοχή στο Αφγανιστάν», υπενθύμισε νωρίτερα σήμερα ο εκπρόσωπος της Επιτροπής για θέματα Μετανάστευσης, Μάρκους Λάμερτ. Οπως υπογράμμισε, οι χώρες αυτές θεωρούν προτεραιότητα «την επιστροφή ατόμων που έχουν διαπράξει σοβαρά εγκλήματα ή συνιστούν απειλή για την ασφάλεια».

Η Κομισιόν επιχείρησε καθ’ όλη τη διάρκεια των τελευταίων ημερών να υποβαθμίσει την πολιτική διάσταση της συνάντησης, επιμένοντας ότι πρόκειται αποκλειστικά για επαφές τεχνικού χαρακτήρα και όχι για πολιτικό διάλογο με το καθεστώς των Ταλιμπάν. Παράλληλα, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι φρόντισαν να υπενθυμίσουν ότι η πρωτοβουλία δεν προήλθε από την ίδια την Επιτροπή αλλά από ομάδα κρατών-μελών που ζητούσαν εδώ και μήνες μεγαλύτερη ευρωπαϊκή εμπλοκή στο ζήτημα των επιστροφών.

Στην κοινή επιστολή τους προς τον επίτροπο Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ και την ύπατη εκπρόσωπο Κάγια Κάλας, στις 16 Οκτωβρίου 2025, οι είκοσι χώρες -μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα- υποστήριζαν ότι η οργάνωση εθελοντικών και αναγκαστικών επιστροφών προς το Αφγανιστάν αποτελεί κοινή ευρωπαϊκή πρόκληση που απαιτεί συντονισμένη απάντηση. Επικαλούνταν μάλιστα στοιχεία σύμφωνα με τα οποία το 2024 εκδόθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ενωση 22.870 αποφάσεις επιστροφής για Αφγανούς υπηκόους, αλλά μόλις 435 άτομα επέστρεψαν στη χώρα τους, ποσοστό περίπου 2%.

Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της Επιτροπής, η αρμοδιότητα για τις επιστροφές παραμένει αποκλειστικά στα κράτη-μέλη, τα οποία εξετάζουν κάθε υπόθεση ξεχωριστά και αποφασίζουν αν πληρούνται οι προϋποθέσεις επιστροφής.

«Η Επιτροπή δεν αποφασίζει ποιος επιστρέφεται και πού. Αυτό αποτελεί αρμοδιότητα των κρατών-μελών. Ο ρόλος μας είναι να βοηθούμε και να συντονίζουμε», σημείωσε ο Μάρκους Λάμερτ, εξηγώντας το σκεπτικό πίσω από τις επαφές με τις αφγανικές αρχές.

Στο ίδιο πλαίσιο, η Κομισιόν είχε καταστήσει σαφές ότι η συνάντηση στις Βρυξέλλες αποτελούσε επίσης ευκαιρία για τα ενδιαφερόμενα κράτη-μέλη να δημιουργήσουν απευθείας τεχνικούς διαύλους επικοινωνίας με εκπροσώπους των Ταλιμπάν, καθώς οι ίδιες οι εθνικές αρχές είναι εκείνες που θα κληθούν να υλοποιήσουν τυχόν επιστροφές.

Η συνάντηση, πάντως, πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η Ε.Ε. κινείται ακόμα περισσότερο προς μια αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική, με μεγαλύτερη έμφαση στις επιστροφές υπηκόων τρίτων χωρών, που δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής.

Στο ίδιο πλαίσιο, εντάσσεται και η συζήτηση για τη δημιουργία «κόμβων επιστροφών» (return hubs) εκτός Ε.Ε., που προβλέπεται στη νέα ευρωπαϊκή προσέγγιση για τις επιστροφές.

Στις Βρυξέλλες έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί εκτιμήσεις ότι η συνεργασία με τις de facto Αρχές του Αφγανιστάν θα μπορούσε μελλοντικά να συνδεθεί και με τέτοιου είδους διευθετήσεις.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το θέμα βρέθηκε στην ατζέντα των σημερινών συνομιλιών, ενώ άλλοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν πιθανούς εταίρους για τέτοιες δομές χώρες της Κεντρικής Ασίας, όπως το Ουζμπεκιστάν ή το Καζακστάν.