ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ.

Ποιος θα περίμενε ότι, σχεδόν πέντε χρόνια μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία στην Καμπούλ, εκπρόσωποι του καθεστώτος θα καλούνταν στις Βρυξέλλες – έστω και για «τεχνικές συνομιλίες»; Κι όμως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε χθες για πρώτη φορά ότι έχει αποσταλεί πρόσκληση προς τις de facto Αρχές του Αφγανιστάν για συνάντηση στην ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, με αντικείμενο τις επιστροφές Αφγανών μεταναστών που δεν δικαιούνται παραμονή στην Ε.Ε., κυρίως όσων θεωρούνται απειλή για την ασφάλεια.

Η παραδοχή αυτή έρχεται έπειτα από εβδομάδες αμηχανίας και αποφυγής απαντήσεων από την Κομισιόν, η οποία έως τώρα δεν επιβεβαίωνε δημοσιεύματα περί προετοιμασίας επαφών με αντιπροσωπεία των Ταλιμπάν. Χθες, όμως, ο εκπρόσωπος της Επιτροπής για θέματα Μετανάστευσης Μάρκους Λάμερτ παραδέχθηκε ότι «η πρόσκληση έχει σταλεί», διευκρινίζοντας ότι πρόκειται για «τεχνικού επιπέδου» συνάντηση, η οποία οργανώνεται από τη Γενική Διεύθυνση Μετανάστευσης και Εσωτερικών Υποθέσεων (DG HOME) σε συνεργασία με το υπουργείο Δικαιοσύνης της Σουηδίας.

Η Κομισιόν ξεκαθαρίζει, πάντως, ότι η εν λόγω πρωτοβουλία δεν συνιστά οποιαδήποτε πολιτική ή διπλωματική αναγνώριση του καθεστώτος των Ταλιμπάν. «Η Ε.Ε. έχει εντολή από το Συμβούλιο να διατηρεί επιχειρησιακή εμπλοκή με τις de facto Αρχές στο Αφγανιστάν. Αυτό σε καμία περίπτωση δεν συνιστά αναγνώριση», ανέφερε ο Μάρκους Λάμερτ επικαλούμενος τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του 2021, τα οποία επαναβεβαιώθηκαν το 2023.

Πρόκειται για μια κρίσιμη διευκρίνιση, καθώς η ίδια η Ε.Ε. εξακολουθεί να θεωρεί ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις για επίσημη αναγνώριση της κυβέρνησης των Ταλιμπάν.

Μάλιστα, σύμφωνα με αρμόδια πηγή που μίλησε στην «Κ» σχετικά με την πρόταση του νέου κανονισμού επιστροφών, η Επιτροπή ξεκαθαρίζει ότι η συνεργασία με τρίτες χώρες για ζητήματα επιστροφών «δεν συνεπάγεται αναγνώριση κυβερνήσεων ή καθεστώτων». Η νομική και πολιτική γραμμή των Βρυξελλών είναι πως οι επαφές περιορίζονται σε «λειτουργικό» ή «τεχνικό» επίπεδο.

Συμβολισμός

Η ίδια η εικόνα μιας ενδεχόμενης επίσκεψης αξιωματούχων των Ταλιμπάν στην καρδιά της Ευρώπης έχει, ωστόσο, έντονο πολιτικό συμβολισμό. Και αυτό παρά τις προσπάθειες της Επιτροπής να υποβαθμίσει τη σημασία της διαδικασίας.

Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι ενεργεί κατόπιν αιτήματος κρατών-μελών. Σύμφωνα με όσα αποκάλυψε σήμερα, η πολιτική εντολή δόθηκε τον περασμένο Οκτώβριο από 20 κράτη-μέλη –ανάμεσά τους και η Ελλάδα– και συνδεδεμένες χώρες Σένγκεν, τα οποία ζήτησαν από την Επιτροπή να συντονίσει «τεχνικές επαφές για τις επιστροφές» με το Αφγανιστάν. Το γεγονός ότι η πρωτοβουλία δεν αφορά το σύνολο των κρατών-μελών αποτυπώνει τις βαθιές διαφωνίες στο εσωτερικό της Ε.Ε. για το πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί το ζήτημα των επιστροφών προς το Αφγανιστάν μετά την επικράτηση των Ταλιμπάν. Αρκετές κυβερνήσεις παραμένουν αντίθετες σε οποιαδήποτε μορφή επαφής που θα μπορούσε να εκληφθεί ως έμμεση νομιμοποίηση του καθεστώτος.

Αλλες, όμως, πιέζουν για πιο «πραγματιστική» προσέγγιση, επικαλούμενες κυρίως λόγους ασφάλειας και τη δυσκολία εκτέλεσης αποφάσεων επιστροφής. Η Σουηδία φαίνεται να πρωτοστατεί σε αυτή τη γραμμή. Ο Σουηδός υπουργός Μετανάστευσης Γιόχαν Φόρσελ είχε ήδη παραδεχθεί τον προηγούμενο μήνα ότι η Στοκχόλμη προωθεί τη διεξαγωγή των εν λόγω συνομιλιών.

«Απειλή για την ασφάλεια»

Ο εκπρόσωπος της Κομισιόν επέμεινε επανειλημμένως ότι το επίκεντρο αφορά πρόσωπα που «συνιστούν απειλή για την ασφάλεια». Οπως είπε, κάθε απόφαση επιστροφής λαμβάνεται αποκλειστικά από τα κράτη-μέλη, σε ατομική βάση και με πλήρη σεβασμό του ευρωπαϊκού και του διεθνούς δικαίου, περιλαμβανομένων των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Παρά τις πιέσεις των δημοσιογράφων, η Επιτροπή απέφυγε να αποκαλύψει σε ποιο ακριβώς όργανο ή υπουργείο των Ταλιμπάν απευθύνθηκε η πρόσκληση, ενώ παρουσίασε τη διαδικασία ως συνέχεια ήδη υφιστάμενων «τεχνικών επαφών». Υπενθύμισε ότι τον Ιανουάριο πραγματοποιήθηκε συνάντηση Ευρωπαίων και Βέλγων αξιωματούχων στην Καμπούλ για το ίδιο ζήτημα, ενώ τώρα θα υπάρξει συνέχεια των συνομιλιών στις Βρυξέλλες.

Δεν είναι πάντως η πρώτη φορά που η Ε.Ε. επιλέγει λειτουργική συνεργασία με μη αναγνωρισμένες Αρχές για μεταναστευτικούς λόγους. Η Κομισιόν διατηρεί, ως γνωστόν, τεχνικές επαφές και με την κυβέρνηση της Βεγγάζης στην Ανατολική Λιβύη – μια Αρχή που επίσης δεν αναγνωρίζεται διεθνώς ως νόμιμη κυβέρνηση της χώρας. Η πρακτική αυτή αποτυπώνει τη σταδιακή μετατόπιση της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής προς μια πιο επιχειρησιακή και λιγότερο ιδεολογική διαχείριση των επιστροφών, ακόμη και όταν αυτό συνεπάγεται επαφές με ιδιαίτερα αμφιλεγόμενα καθεστώτα.