Ξεκινά σήμερα η «μάχη» γύρω από τον νέο, επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά το 2028, καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες, που συναντώνται για δεύτερη ημέρα σήμερα στις Βρυξέλλες πρόκειται για πρώτη φορά συζητήσουν επί της σχετικής πρότασης της κυπριακής προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε. με αριθμούς. Η σημερινή συζήτηση αναμένεται να αποτυπώσει τις βαθιές διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών για το πού πρέπει να κατευθυνθούν οι ευρωπαϊκοί πόροι τα επόμενα χρόνια. Και ενώ οι «27» κατάφεραν χθες να υιοθετήσουν για πρώτη φορά εδώ και 17 μήνες κοινά συμπεράσματα για την Ουκρανία και την ανανέωση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, δεν έλειψαν οι τριβές γύρω από την πρωτοβουλία του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να ανοίξει δίαυλο επικοινωνίας με τη Μόσχα.

Στο μέτωπο του προϋπολογισμού, η Ευρώπη εμφανίζεται ουσιαστικά χωρισμένη σε δύο στρατόπεδα. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι χώρες της βόρειας και δυτικής Ευρώπης, με επικεφαλής τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Σουηδία και την Αυστρία, οι οποίες ζητούν έναν πιο περιορισμένο προϋπολογισμό και ανακατεύθυνση των κονδυλίων προς νέες προτεραιότητες, όπως η άμυνα, η ανταγωνιστικότητα, η καινοτομία, η ενεργειακή ασφάλεια και η βιομηχανική πολιτική. Οι χώρες αυτές υποστηρίζουν ότι οι γεωπολιτικές ανατροπές των τελευταίων ετών – η άνοδος της Κίνας, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η αλλαγή στάσης των ΗΠΑ – επιβάλλουν μια ριζική αναθεώρηση των ευρωπαϊκών δαπανών.

Απέναντί τους βρίσκονται τα κράτη του νότου και της ανατολικής Ευρώπης, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Ελλάδα, η Πολωνία και πολλές χώρες συνοχής, που επιμένουν στη διατήρηση ισχυρής χρηματοδότησης για την Κοινή Αγροτική Πολιτική και τα ταμεία συνοχής. Υποστηρίζουν ότι οι παραδοσιακές πολιτικές της Ε.Ε. δεν μπορούν να θυσιαστούν στο όνομα των νέων προτεραιοτήτων και ότι η σύγκλιση των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών παραμένει στρατηγικός στόχος της Ένωσης.

Παρά τις διαφορετικές αφετηρίες, κοινό στοιχείο των δύο στρατοπέδων είναι ότι κανένα δεν εμφανίζεται ικανοποιημένο από την τρέχουσα διαπραγματευτική πρόταση. 

Οι χώρες του βορρά θεωρούν ότι οι περικοπές είναι ανεπαρκείς και ότι εξακολουθούν να δεσμεύονται υπερβολικά κονδύλια σε παραδοσιακές πολιτικές, εις βάρος της ανταγωνιστικότητας και της ασφάλειας. Από την άλλη πλευρά, οι χώρες της συνοχής εκτιμούν ότι οι γεωργικές και περιφερειακές χρηματοδοτήσεις έχουν ήδη υποστεί σημαντικές μειώσεις και προειδοποιούν ότι οι παραδοσιακές πολιτικές της Ε.Ε.. δεν προστατεύονται επαρκώς. 

Σε κάθε περίπτωση, οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν τους επόμενους μήνες, ενώ πλέον είναι αρκετοί εκείνοι οι ηγέτες, που προεξοφλούν ότι δεν θα υπάρξει εύκολα συμφωνία έως το τέλος του έτους, που έχει τεθεί ως στόχος από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.

Χθες, ωστόσο, οι «27» συμφώνησαν ομόφωνα στην παράταση των οικονομικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας για ακόμη έναν χρόνο, στέλνοντας μήνυμα συνέχειας της ευρωπαϊκής στήριξης προς το Κίεβο. Παράλληλα, υιοθέτησαν κοινά συμπεράσματα για την Ουκρανία, κάτι που συμβαίνει για πρώτη φορά εδώ από τον Δεκέμβριο του 2024.

Η εξέλιξη αυτή κατέστη δυνατή μετά την πολιτική αλλαγή στην Ουγγαρία και το τέλος της περιόδου κατά την οποία ο Βίκτορ Όρμπαν μπλόκαρε επανειλημμένα κοινές ευρωπαϊκές θέσεις για την Ουκρανία. Η επιστροφή της ομοφωνίας θεωρήθηκε ιδιαίτερα σημαντική από πολλούς ηγέτες, καθώς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ε.Ε. επιδιώκει να εμφανιστεί ενωμένη απέναντι στη Ρωσία.

Ωστόσο, η χθεσινή συζήτηση δεν ήταν ανέφελη. Στο επίκεντρο βρέθηκε η απόφαση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να ξεκινήσει το άνοιγμα διπλωματικού διαύλου επικοινωνίας με τη Μόσχα, με στόχο να διερευνηθεί εάν υπάρχουν προϋποθέσεις για μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, οι επαφές αυτές περιορίζονται σε τεχνικό και διερευνητικό επίπεδο, χωρίς συζήτηση επί της ουσίας ή διαπραγμάτευση.

Παρά τις διαβεβαιώσεις αυτές, πάντως, η πρωτοβουλία του Αντόνιο Κόστα προκάλεσε δυσφορία σε αρκετές πρωτεύουσες. Ιδιαίτερα η Πολωνία, οι τρεις χώρες της Βαλτικής και οι Σκανδιναβικές χώρες αντέδρασαν αρνητικά, καθώς θεωρούν ότι οποιοδήποτε άνοιγμα προς τη Ρωσία πρέπει να αποφασίζεται συλλογικά και με πλήρη διαβούλευση μεταξύ των κρατών-μελών. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η ενόχληση οφείλεται, κυρίως, στο γεγονός ότι ο Κόστα δεν είχε προηγουμένως ενημερώσει ή συμβουλευθεί επαρκώς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, πριν εγκρίνει την έναρξη των επαφών. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, μάλιστα, φάνηκε να είχε ενημερώσει απλώς Παρίσι, Βερολίνο αλλά και Λονδίνο. 

Παρά τις αντιδράσεις, αρκετοί ηγέτες εμφανίστηκαν, πάντως, θετικοί στο ενδεχόμενο ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να αναλάβει μελλοντικά έναν πιο επίσημο ρόλο εκπροσώπησης της Ε.Ε. σε πιθανές επαφές με τη Ρωσία, εφόσον όμως δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες. Άλλοι πάλι θεωρούν ότι την εκπροσώπηση της Ε.Ε. θα πρέπει να αναλάβουν οι ηγέτες από τις τρεις χώρες της Ευρώπης, που ηγούνται και όλων των σχετικών πρωτοβουλιών: Γαλλία, Γερμανία και Βρετανία. Προς το παρόν, ωστόσο, η ευρωπαϊκή γραμμή παραμένει ότι οποιαδήποτε πρωτοβουλία θα πρέπει να υπηρετεί τη διατήρηση της ενότητας των «27» και να μην εκληφθεί ως ένδειξη χαλάρωσης της πίεσης προς τη Μόσχα.

Νωρίτερα, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι που βρέθηκε χθες στις Βρυξέλλες χαιρέτισε, πάντως, το τέλος εποχής του Βίκτορ Όρμπαν. Μάλιστα, ο Ουκρανός πρόεδρος υποστήριξε ότι δημιουργείται μια νέα ευκαιρία για την ενίσχυση των σχέσεων τόσο στο εσωτερικό της Ένωσης όσο και μεταξύ Βρυξελλών και Κιέβου, ενώ επανέλαβε ότι η ένταξη της Ουκρανίας στην Ε.Ε αποτελεί στρατηγική επιλογή που αφορά το σύνολο της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Ο Ουκρανός πρόεδρος επανέφερε επίσης το αίτημα για επιτάχυνση της ενταξιακής διαδικασίας της χώρας του, ζητώντας από τους Ευρωπαίους ηγέτες να ανοίξουν το συντομότερο δυνατό νέα διαπραγματευτικά κεφάλαια. 

Ο Ζελένσκι υποστήριξε ότι η ένταξη της Ουκρανίας δεν αποτελεί μόνο ζήτημα πολιτικής επιλογής, αλλά και στρατηγική επένδυση για το μέλλον της Ευρώπης, επιμένοντας ότι η ασφάλεια της ηπείρου «αποφασίζεται σήμερα στην άμυνα της Ουκρανίας». «Η σημαντικότερη κίνηση θα μπορούσε να είναι μια ταχεία πορεία ένταξης της Ουκρανίας στην Ε.Ε.», ανέφερε καλώντας τους «27» να διατηρήσουν τη δυναμική των ενταξιακών συνομιλιών, που άνοιξαν μόλις την περασμένη Δευτέρα.