Υπήρξε επί δεκαετίες συνώνυμη μιας επιτυχημένης σοσιαλδημοκρατίας με υψηλούς φόρους και αντίστοιχα γενναιόδωρες κοινωνικές δαπάνες που εξασφάλιζαν τη ζωή των ανθρώπων «από την κούνια μέχρι τον τάφο», όπως συνήθως λεγόταν, με νοσοκομεία, σχολεία, παιδικούς σταθμούς και γηροκομεία όλα κρατικά. Ο λόγος για τη Σουηδία της οποίας το κοινωνικό μοντέλο θαύμαζαν πολλές ευρωπαϊκές χώρες επί χρόνια, αλλά που έχει αλλάξει άρδην και έχει υιοθετήσει την καπιταλιστική λογική. Η Σουηδία έχει πλέον ιδιωτικοποιήσει σχεδόν τα πάντα και έχει αντικαταστήσει την κοινωνική αντίληψη της συλλογικότητας με τον ατομισμό.

Σήμερα, στη Σουηδία σχεδόν οι μισές κλινικές είναι πλέον ιδιωτικές και πολλές ελέγχονται από επενδυτικές εταιρείες που τοποθετούν κεφάλαια σε μη εισηγμένες. Ενα στα τρία δημόσια λύκεια διοικείται από φορείς του ιδιωτικού τομέα, όταν το 2011 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 20%. Και οι εταιρείες που διαχειρίζονται σχολεία και πανεπιστήμια είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο της χώρας. Οι κοινωνικές δαπάνες στο σύνολό τους, συμπεριλαμβανομένων των δαπανών για τον τομέα της υγείας, της εκπαίδευσης και του κοινωνικού κράτους γενικότερα, έχουν περιοριστεί πλέον στο 24% του ΑΕΠ και βρίσκονται, έτσι, στο ίδιο επίπεδο με εκείνο των ΗΠΑ. Και βέβαια είναι σαφώς μικρότερες από το 30% του ΑΕΠ στο οποίο ανέρχονται χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία.

Υψηλή ανάπτυξη

Εν ολίγοις η Σουηδία έχει συρρικνώσει το μέγεθος του κράτους, δίνοντας στην κυβέρνηση περιθώρια να μειώσει τους φόρους και να ενθαρρύνει την επιχειρηματικότητα που εκτοξεύθηκε όπως και η ανάπτυξη.

Η υπουργός Οικονομικών Ελίζαμπεθ Σβάντεσον μειώνει τους φόρους επί τρία συναπτά έτη, όταν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες τούς αυξάνουν. Ετσι, ο ανώτερος φόρος εισοδήματος στη Σουηδία έχει περιοριστεί στο 50% από το σχεδόν 90% στο οποίο βρισκόταν τη δεκαετία του 1980. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ, η οικονομία της Σουηδίας θα σημειώνει ετήσια ανάπτυξη 2% κάθε χρόνο μέχρι και το 2030, ρυθμό ουσιαστικά ίσο με εκείνο της αμερικανικής οικονομίας και διπλάσιο από εκείνους της Γαλλίας και της Γερμανίας. Μιλώντας για το θέμα στη Wall Street Journal, o Κόνι Γιόνσον, δισεκατομμυριούχος και ιδρυτής της επενδυτικής EQT στη Στοκχόλμη, επισημαίνει πως «από φορολογικής απόψεως η Σουηδία είναι πλέον πιο ελκυστική από τις ΗΠΑ», ενώ και η υπουργός Οικονομικών χαρακτηρίζει τη σημερινή Σουηδία «χώρα των ευκαιριών». Δεν είναι, όμως, όλοι τόσο ενθουσιασμένοι με την ανατροπή του οικονομικού και ιδεολογικού προσανατολισμού της χώρας.

Οι επικριτές του νέου μοντέλου της επισημαίνουν ότι αυξάνεται δραματικά η ανισότητα σε μια χώρα που παραδοσιακά βασιζόταν στην ισότητα. Εχει, άλλωστε, εκτοξευθεί η βία και ειδικότερα οι συμμορίες σε δεκάδες προάστια στα οποία κατοικούν κυρίως μετανάστες, με αποτέλεσμα ολόκληρες περιοχές να αποτελούν βασίλειο των τοπικών εγκληματικών δικτύων και άβατο για τις αστυνομικές δυνάμεις και την εξουσία του κράτους. Και στον πολιτικό διάλογο κυριαρχεί το θέμα των ιδιωτικών κερδοσκοπικών εκπαιδευτηρίων που σύμφωνα με τους επικριτές τους πλουτίζουν υποβαθμίζοντας την ποιότητα και τις παροχές σε χώρους, βιβλιοθήκες και προσωπικό.

Η Σουηδία δεν ήταν ανέκαθεν μια χώρα με μεγάλο δημόσιο τομέα και υψηλούς φόρους. Υπήρξε μία από τις φτωχότερες χώρες της Ευρώπης και εξελίχθηκε σε μία από τις πλουσιότερες μέσα σε λίγο περισσότερο από 100 χρόνια. Το πέτυχε χωρίς υψηλή φορολογία. Εκανε όμως τη στροφή τη δεκαετία του 1960, όταν το τότε κυβερνών Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα αύξησε δραματικά τους φόρους και τις δαπάνες που μέχρι τη δεκαετία του 1990 είχαν πλέον φτάσει στο 70% του ΑΕΠ της χώρας.

Ακολούθησε μακρά περίοδος χαμηλών ρυθμών ανάπτυξης, στάσιμων φορολογικών εσόδων και μεγάλων δημοσιονομικών ελλειμμάτων και χρέους που κορυφώθηκαν σε μια τραπεζική κρίση στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Εκτοτε και για δύο δεκαετίες η κυβέρνηση προώθησε δραστικές μεταρρυθμίσεις υπό την πίεση των επενδυτών. Ανάμεσά τους η μείωση των επιδομάτων ανεργίας και των επιδοτήσεων ενοικίου, η ιδιωτικοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών, η μείωση των φόρων και η μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος που το κατέστησε πιο βιώσιμο.

Στο 36% του ΑΕΠ το χρέος

Θεσπίστηκαν αυστηρά όρια στο δημόσιο χρέος, που σήμερα είναι 36% του ΑΕΠ όταν στις ΗΠΑ ανέρχεται στο 129%. Και στα μέσα της δεκαετίας του 2000 κατήργησε τους φόρους κληρονομιάς και μεγάλης περιουσίας προσελκύοντας, έτσι, πίσω στη χώρα τους πλούσιους επιχειρηματίες που είχαν φύγει.