Σημαντικές στρεβλώσεις που αφορούν την πολυετή καταβολή του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος (ΕΕΕ) υπό καθεστώς προέγκρισης χωρίς οριστική εξέταση των αιτήσεων, την έγκριση εξαιρέσεων από τα κριτήρια καταθέσεων και ακίνητης ιδιοκτησίας χωρίς επαρκή τεκμηρίωση, καθώς και την ανεπαρκή παρακολούθηση της οικονομικής και περιουσιακής κατάστασης των δικαιούχων διαπιστώνει Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας. Παράλληλα, καταγράφηκαν σοβαρές ελλείψεις στους μηχανισμούς ελέγχου, στη διασταύρωση στοιχείων, στην τήρηση αρχείων και στην εφαρμογή ενιαίων διαδικασιών, οι οποίες δημιουργούν κινδύνους για την ορθή καταβολή των επιδομάτων και τη διασφάλιση των δημόσιων πόρων.

Πιο συγκεκριμένα από τον έλεγχο της διαχείρισης και καταβολής του ΕΕΕ από την Υπηρεσία Διαχείρισης Επιδομάτων Πρόνοιας (ΥΔΕΠ) προέκυψε ότι εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές αδυναμίες στις διαδικασίες εξέτασης των αιτήσεων, στην επαλήθευση της πλήρωσης των νομοθετικών κριτηρίων και στην παρακολούθηση της επιλεξιμότητας των δικαιούχων. Οι αδυναμίες αυτές καταδεικνύουν ελλείψεις στους μηχανισμούς διοικητικού ελέγχου και εσωτερικής εποπτείας, οι οποίες περιορίζουν τη δυνατότητα της ΥΔΕΠ να διασφαλίζει ότι το επίδομα καταβάλλεται αποκλειστικά σε πρόσωπα που πληρούν τις προβλεπόμενες από τη νομοθεσία προϋποθέσεις.

Η έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας υποδεικνύει ότι όπως διαπιστώθηκε, σε μεγάλο αριθμό αιτήσεων η καταβολή του ΕΕΕ συνεχιζόταν για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα υπό καθεστώς προέγκρισης, χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η εξέτασή τους και χωρίς να λαμβάνεται εγκαίρως τελική απόφαση. Σε αρκετές περιπτώσεις, η διάρκεια της προέγκρισης υπερέβαινε τα δύο έτη, ενώ από τον έλεγχο επιμέρους περιπτώσεων προέκυψε ότι το επίδομα καταβαλλόταν για περιόδους που έφθαναν μέχρι και τους 129 μήνες. Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι δεν υπήρχε συστηματική παρακολούθηση των εκκρεμοτήτων, τήρηση των προθεσμιών που είχαν τεθεί για την προσκόμιση δικαιολογητικών ή αποστολή υπενθυμίσεων προς τους αιτητές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, δεν τεκμηριώθηκαν επαρκώς ούτε οι λόγοι παραχώρησης της προέγκρισης ούτε οι λόγοι συνέχισης της καταβολής του επιδόματος, ενώ μεταγενέστεροι έλεγχοι οδήγησαν στον τερματισμό αιτήσεων λόγω διαπίστωσης αναληθών στοιχείων ή μη πλήρωσης των προϋποθέσεων.

Τα ευρήματα αυτά αναδεικνύουν τον κίνδυνο καταβολής σημαντικών ποσών χωρίς να διασφαλίζεται ότι οι δικαιούχοι εξακολουθούσαν να πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της επιδότησης.

Επιπρόσθετα, εντοπίστηκαν αδυναμίες στην αξιολόγηση του κριτηρίου των τραπεζικών καταθέσεων και στην εφαρμογή των προβλεπόμενων νομοθετικών εξαιρέσεων. Σε περιπτώσεις αιτητών με καταθέσεις που υπερέβαιναν σημαντικά το βασικό όριο των €5 χιλιάδες, δεν εντοπίστηκε επαρκής τεκμηρίωση ως προς την προέλευση, το ύψος και τον σκοπό των χρηματικών ποσών ή ως προς τη συνδρομή των προϋποθέσεων που δικαιολογούσαν την εφαρμογή των εξαιρέσεων. Αντίστοιχες αδυναμίες διαπιστώθηκαν και κατά την αξιολόγηση του κριτηρίου της ακίνητης ιδιοκτησίας, ιδίως σε περιπτώσεις ακινήτων με εμπράγματα βάρη ή δικαιώματα επικαρπίας, καθώς και σε περιπτώσεις πτωχευσάντων αιτητών. Πιο συγκεκριμένα, δεν υπήρχε καθορισμένη διαδικασία για την αξιολόγηση της δυνατότητας αξιοποίησης των εν λόγω ακινήτων, ούτε διασφαλιζόταν η συστηματική άντληση και αξιοποίηση πληροφόρησης από άλλες αρμόδιες Αρχές. Την ίδια ώρα, η απουσία σχετικών ενδείξεων στο Πληροφοριακό Σύστημα ΕΕΕ για αιτήσεις που εγκρίθηκαν κατ’ εξαίρεση δυσχέραινε την παρακολούθηση και τον μεταγενέστερο έλεγχό τους.

Οι πιο πάνω αδυναμίες συνοδεύονταν από ελλείψεις στην παρακολούθηση μεταβολών της οικονομικής, περιουσιακής και οικογενειακής κατάστασης των δικαιούχων. Εντοπίστηκαν, μεταξύ άλλων, περιπτώσεις στις οποίες δεν διερευνήθηκαν εγκαίρως μεταβολές στην αξία ακίνητης ιδιοκτησίας, ενδείξεις πιθανής μη συνεχούς διαμονής στη Δημοκρατία ή ζητήματα που σχετίζονταν με την αξιοποίηση περιουσιακών στοιχείων. Παράλληλα, η αξιοποίηση της διαθέσιμης πληροφόρησης από τα Αδειοδοτημένα Πιστωτικά Ιδρύματα και άλλες αρμόδιες υπηρεσίες δεν ήταν πάντοτε επαρκής, ενώ διαπιστώθηκαν προβλήματα στη διασύνδεση και στην ταυτοποίηση τραπεζικών λογαριασμών. Επιπρόσθετα, καταγράφηκαν καθυστερήσεις στην παραπομπή αιτητών για αξιολόγηση αναπηρίας, καθώς και αδυναμίες στην παρακολούθηση της κοινωνικής παρέμβασης και της εγγραφής των δικαιούχων στη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης.

Σημαντικές ελλείψεις εντοπίστηκαν και στην τήρηση και διαχείριση των ηλεκτρονικών φακέλων και στην πληρότητα των πληροφοριών που καταχωρίζονται στο Πληροφοριακό Σύστημα ΕΕΕ. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι ηλεκτρονικοί φάκελοι δεν περιλάμβαναν όλα τα απαραίτητα έγγραφα και δικαιολογητικά, ενώ παρατηρήθηκαν λανθασμένες αρχειοθετήσεις και ανεπαρκείς ή ασαφείς καταχωρίσεις σχετικά με το ιστορικό, τις αποφάσεις και τις εκκρεμότητες των αιτήσεων. Επιπλέον, το σύστημα δεν παρείχε επαρκείς λειτουργίες για την υπενθύμιση εκκρεμοτήτων και τη σύνδεση των σχετικών σημειώσεων με τα αντίστοιχα έγγραφα, περιορίζοντας τη δυνατότητα αποτελεσματικής παρακολούθησης των υποθέσεων και ελέγχου της ορθότητας των αποφάσεων.

Όπως σημειώνεται στη σχετική έκθεση η Ελεγκτική Υπηρεσία, διαπιστώθηκε ότι η ΥΔΕΠ δεν διέθετε ενιαίες και ολοκληρωμένες γραπτές διαδικασίες και οδηγίες για όλα τα στάδια εξέτασης των αιτήσεων, περιλαμβανομένου του χειρισμού των νομοθετικών εξαιρέσεων και των καταγγελιών για πιθανή παράνομη λήψη επιδομάτων. Παρότι είχαν αναληφθεί ορισμένες πρωτοβουλίες, όπως η σύσταση ομάδας ελέγχου και η δημιουργία Μητρώου Καταγγελιών, η περιορισμένη στελέχωση της ομάδας επηρέαζε τη δυνατότητα πλήρους λειτουργίας της. Επιπρόσθετα, η απουσία Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου περιόριζε τη δυνατότητα συστηματικής αξιολόγησης της επάρκειας των υφιστάμενων δικλίδων ασφαλείας και εντοπισμού αδυναμιών στις διοικητικές και μηχανογραφικές διαδικασίες.

Συνολικά, τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι οι υφιστάμενοι μηχανισμοί ελέγχου και παρακολούθησης της ΥΔΕΠ δεν διασφάλιζαν πάντοτε την έγκαιρη, τεκμηριωμένη και ομοιόμορφη εφαρμογή της νομοθεσίας, ούτε την έγκαιρη αναγνώριση μεταβολών που ενδέχεται να επηρεάζουν το δικαίωμα λήψης του ΕΕΕ. Ως εκ τούτου, η Ελεγκτική Υπηρεσία εισηγείται την ενίσχυση της διοικητικής εποπτείας, τη συστηματική επανεξέταση της επιλεξιμότητας των δικαιούχων, την πλήρη τεκμηρίωση των αποφάσεων, τη βελτίωση των πληροφοριακών συστημάτων και τη θεσμοθέτηση ενιαίων γραπτών διαδικασιών. Παράλληλα, απαιτείται ενίσχυση της συνεργασίας με τις συναρμόδιες Αρχές και της λειτουργίας εσωτερικού ελέγχου, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος αχρεώστητων καταβολών, να προστατευθούν οι δημόσιοι πόροι και να διασφαλιστεί ότι η οικονομική στήριξη παρέχεται έγκαιρα και με δίκαιο τρόπο στα πρόσωπα που πραγματικά τη δικαιούνται.