Θα αποτελούσε έκπληξη εάν για όσα μας είχαν προϊδεάσει οι δημοσκοπήσεις και το προεκλογικό κλίμα να περιμένουμε –δηλαδή ένας επιταχυνόμενος ανασχηματισμός του πολιτικού τοπίου, μια ριζική αναδιάρθρωση ισορροπιών, μιας σαφής επέλαση και σάρωση του σκηνικού από τους λεγόμενους αντισυστημικούς σχηματισμούς.

Και ο λόγος που λέμε ότι θα ήταν έκπληξη –παρότι αυτό καταγραφόταν, κι αυτό περιμέναμε όλοι– είναι μια λεπτομέρεια που δεν πρέπει να μας διαφεύγει: το εκλογικό σώμα που το 2024 έκανε τη μεγάλη αντισυστημική επανάσταση, έσπασε τα κομματικά στεγανά και χάρισε στον Φειδία Παναγιώτου το εντυπωσιακό 19,36%, την ίδια μέρα, στις εκλογές της τοπικής αυτοδιοίκησης, συμπεριφέρθηκε πολύ… «συστημικά», δηλαδή δεν επέδειξε την ίδια αντισυστημικότητα, ρισκάροντας το ποιος θα είναι… ο κοινοτάρχης του.

Σαφέστατα και επεφύλασσε εκπλήξεις το αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών του 2026. Μόνο που δεν ήταν αυτές που περιμέναμε. Ήταν τα υψηλά ποσοστά των δύο πόλων, που περιμέναμε να χάσουν τη δύναμη και την επιρροή τους. Το 27,1% του ΔΗΣΥ και το 23,9% του ΑΚΕΛ, κάθε άλλο παρά απώλεια μπορεί να εκληφθεί. Πόσο μάλλον ήττα. Το ίδιο ισχύει και για το ΔΗΚΟ, με το 10% και τις 8 έδρες, αντίστοιχο αριθμό με αυτό που εξασφάλισε το ΕΛΑΜ που για 0,9% του έκλεψε την τρίτη θέση. Το ΔΗΚΟ έχασε την τρίτη θέση, δεν απώλεσε την επιρροή του.

Το αποτέλεσμα, λοιπόν, των σημερινών βουλευτικών εκλογών τελικά δεν επιβεβαίωσε το σενάριο της πολιτικής «έκρηξης» που κυριάρχησε επί μήνες στη δημόσια συζήτηση. Αντίθετα, η κάλπη έδωσε μια πολύ πιο σύνθετη και τελικά πιο συντηρητική εικόνα από αυτήν που πολλοί προεξοφλούσαν. Υπήρξαν ανατροπές, υπήρξαν πολιτικά θύματα και σαφείς μετακινήσεις, όμως δεν καταγράφηκε ο σαρωτικός ανασχηματισμός του πολιτικού σκηνικού που οι δημοσκοπήσεις και αναλύσεις προέβλεπαν. Τα παραδοσιακά κόμματα όχι μόνο άντεξαν, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις κατάφεραν να εμφανίσουν το αποτέλεσμα σχεδόν ως πολιτική δικαίωση.

Η πρώτη μεγάλη ανάγνωση αφορά ακριβώς αυτή την ανθεκτικότητα του παραδοσιακού κομματικού συστήματος. Ο ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ, παρά τη φθορά των τελευταίων χρόνων, τις εσωτερικές αμφισβητήσεις και το γενικευμένο κλίμα απαξίωσης προς την πολιτική, διατήρησαν τη θέση τους ως οι δύο βασικοί πυλώνες του συστήματος. Το γεγονός ότι και τα δύο κόμματα αντιμετώπισαν τη βραδιά με αίσθηση πολιτικής επιβίωσης δεν είναι τυχαίο. Είχαν απέναντί τους ένα αφήγημα κατάρρευσης του δικομματισμού και τελικά κατάφεραν να αποδείξουν ότι εξακολουθούν να διαθέτουν βαθιές οργανωτικές ρίζες, ισχυρούς κομματικούς μηχανισμούς και κρίσιμη εκλογική συσπείρωση την ώρα της κάλπης.

Αντίστοιχα, το ΔΗΚΟ πέτυχε ίσως το πιο ουσιαστικό αποτέλεσμα της βραδιάς. Η διατήρηση περίπου του 10% και των οκτώ εδρών αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή το κόμμα βρέθηκε επί μήνες στο επίκεντρο εκτιμήσεων περί μεγάλης εκλογικής καθίζησης. Τελικά όχι μόνο απέφυγε τη συντριβή, αλλά επιβεβαίωσε ότι εξακολουθεί να διαθέτει έναν σκληρό και ανθεκτικό πυρήνα ψηφοφόρων. Σε ένα πολιτικό περιβάλλον όπου μικρότερα και μεσαία κόμματα κατέρρευσαν ή εξαφανίστηκαν κοινοβουλευτικά, η επίδοση του ΔΗΚΟ μεταφράζεται σε σαφή πολιτική επιβίωση και του επιτρέπει να παραμένει κρίσιμος παίκτης στις μελλοντικές ισορροπίες.

Την ίδια στιγμή, όμως, η κάλπη παρήγαγε και ξεκάθαρους χαμένους. Η εξαφάνιση της ΕΔΕΚ και των Οικολόγων από τη Βουλή έχει έντονο συμβολικό και πολιτικό βάρος. Πρόκειται για κόμματα με ιστορική παρουσία δεκαετιών, τα οποία υπήρξαν σε διαφορετικές περιόδους ρυθμιστικοί παράγοντες του πολιτικού συστήματος. Όσον αφορά την ΕΔΕΚ, αυτό είναι το τίμημα των κομμάτων που κουβαλούν ιστορικό και ένδοξο παρελθόν, αλλά πλέον δεν έχουν να πουν τίποτα στο παρόν. Όσον αφορά στο Κίνημα Οικολόγων Περιβαλλοντιστών, με μια πλούσια οικολογική δράση στο παρελθόν, που μετέδωσε σε όλους μας μηνύματα περιβαλλοντικής συνείδησης, δίνοντας σημάδια αποδεκατισμού και ουσιαστικά αποστασιοποιημένο το ίδιο από τις καταβολές του, αδυνατούσε να εμπνεύσει την κοινωνία – έστω κι αν ζούμε σε εποχή αυξημένης οικολογικής ευαισθητοποίησης.

Η αποτυχία τους να επιβιώσουν κοινοβουλευτικά δεν είναι μόνο αριθμητική, αποτυπώνει ακριβώς τη δυσκολία των παραδοσιακών μικρών κομμάτων να πείσουν ότι έχουν διακριτό πολιτικό ρόλο σε ένα περιβάλλον αυξημένης πόλωσης και πολιτικής ρευστότητας. Το ίδιο ισχύει και για τη ΔΗΠΑ, η οποία πλήρωσε τελικά τη δυσκολία να διαμορφώσει σαφές πολιτικό στίγμα ανάμεσα στην κυβερνητική στήριξη και στη διεκδίκηση αυτόνομης πολιτικής παρουσίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αποτυχία του Volt να εισέλθει στη Βουλή, με πολλαπλές αναγνώσεις (εντός και εκτός) για τα περί «νέας πολιτικής γενιάς» και ευρωπαϊκού μεταρρυθμιστικού ρεύματος. Παρά τη δυναμική που καλλιεργήθηκε κυρίως στα αστικά κέντρα και στα κοινωνικά δίκτυα, το κόμμα δεν κατάφερε να μετατρέψει τη δημόσια ορατότητα σε κρίσιμη εκλογική μάζα. Δυστυχώς η «Σάντη», που δημοσκοπικά έδειξε να του προσθέτει κέρδη, είχε τελικά το αντίθετο αποτέλεσμα. Το Volt αυτοτραυματίστηκε, όχι μόνο με τη συγκεκριμένη υπόθεση, αλλά και με ενέργειες πριν από τη «Σάντη» που είχαν ως αποτέλεσμα να απομακρύνουν ψηφοφόρους που συμφωνούσαν μαζί του σε κεφαλαιώδη ζητήματα.

Ο περιορισμός του ΑΛΜΑ και της Άμεσης Δημοκρατίας σε ποσοστά κάτω του 6%, τα οποία κάθε άλλο παρά ευκαταφρόνητα είναι, το διευκρινίζουμε, μαρτυρούν δύο πράγματα: Πρώτο, την πάγια συμπεριφορά μας ως λαού, την αποφυγή να ρισκάρουμε, όταν το διακύβευμα επηρεάζει πραγματικά την καθημερινότητά μας. Δεύτερο, το ρίσκο που ενέχει η δημιουργία κόμματος, από πρόσωπα, μονάδες δηλαδή, τα οποία υπό συγκεκριμένες περιστάσεις αναδείχτηκαν σε «σύμβολα».

Ακόμη και η ενίσχυση του ΕΛΑΜ, αν και σημαντική, δεν πήρε τις διαστάσεις πολιτικού σεισμού που κάποιοι προεξοφλούσαν σε ορισμένες αναλύσεις. Δεδομένη είναι, βεβαίως, η εδραίωση της Ακροδεξιάς μέσα από την κανονικοποίηση που προηγήθηκε.

Εν κατακλείδι, το αντισυστημικό ρεύμα καταγράφηκε, αλλά δεν σάρωσε. Η κοινωνική δυσαρέσκεια υπήρχε, όμως δεν μετατράπηκε σε καθολική απόρριψη του πολιτικού συστήματος. Αντίθετα, φαίνεται πως ένα σημαντικό μέρος του εκλογικού σώματος επέλεξε τελικά τη λογική της «ασφαλούς ψήφου», ιδιαίτερα μπροστά στον φόβο πολιτικής αστάθειας και ακυβερνησίας. Αυτό εξηγεί και τη συσπείρωση των μεγάλων κομμάτων στο τελευταίο στάδιο της προεκλογικής περιόδου, εξέλιξη που είχε ήδη αρχίσει να καταγράφεται στις (εσωτερικές) μετρήσεις της τελευταίας εβδομάδας, πριν από την κάλπη.

Συνολικά, τη σημερινή εκλογική εικόνα θα μπορούσαμε να την περιγράψουμε ως εξής: Καμπανάκι κι όχι πολιτική επανάσταση. Το παλιό σύστημα υπέστη απώλειες, αλλά δεν κατέρρευσε. Οι νέες δυνάμεις κατέγραψαν παρουσία, αλλά όχι κυριαρχία. Και οι ψηφοφόροι, παρά την έντονη δυσπιστία προς την πολιτική, δεν έδειξαν τελικά διατεθειμένοι να προβούν σε πειραματισμούς.