Γράφει ο Κώστας Μπαλαχούτης
Ο,τι και να πει κανείς για τον Μάνο Χατζιδάκι, την πολύτιμη σπορά και τη γόνιμη λειτουργικότητά του στην πολιτισμική και κοινωνικοπολιτική ζωή του τόπου μας θα είναι λίγο.
Μιλάμε για έναν παγκόσμιο δημιουργό με βαθιά ελληνικότητα, ο οποίος με τον τρόπο που κινήθηκε και τα πονήματα που μας χάρισε κατήργησε αφορισμούς και διαχωριστικές γραμμές, χαράζοντας μπροστάρικους καλλιτεχνικούς δρόμους και μαζί έναν ανάλογο αξιακό κώδικα ζήσης.
Στενή και αποδοτική η σχέση του με το λαϊκό πεντάγραμμο.
Οπως έχω ξαναγράψει, ο Χατζιδάκις με το έργο, την προσωπικότητα και την παρέμβασή του του ωφέλησε μεστά το μπουζούκι και το τραγούδι στο οποίο αυτό έχει πρωταγωνιστικό ρόλο, και όχι μόνο. Στις εργασίες του το όργανο έχει ευρηματική θέση και οι εκτελεστές του κομβικές και αποκαλυπτικές συνάμα καταθέσεις. Με την αισθητική και το χάρισμά του δημιούργησε μια ατόφια ελληνική, αλλά ταυτόχρονα διεθνή μουσικότητα πέρα από «τουριστικές» ματιές –που φυσικά και δεν υποτιμάμε την καλή πλευρά τους– και στερεότυπα, επηρεάζοντας όλο το μουσικό σύμπαν. Απ’ τον Ξαρχάκο μέχρι και τον Πλέσσα (ενδεικτικά τρανά παραδείγματα).
Ο Στέλιος Καζαντζίδης, με τη Μαρινέλλα στις διφωνίες και σολίστ στο μπουζούκι τον Μανώλη Χιώτη, ηχογράφησε τον Αύγουστο του 1961, την ίδια ημέρα, τέσσερις συνθέσεις του Χατζιδάκι: «Το πέλαγο είναι βαθύ» και «Ο Κυρ Αντώνης» σε στίχους του ίδιου του συνθέτη, «Κουρασμένο παλικάρι» και «Αθήνα» σε στίχους του Νίκου Γκάτσου.
Ο Χατζιδάκις έπαιξε πιάνο και διηύθυνε την ορχήστρα με μπασίστα τον Ανδρέα Ροδουσάκη.
Η λέξη «εκπληκτικό» είναι «στενή» για να χαρακτηρίσει το τελικό αποτέλεσμα.
Χωρίς να είναι «κολλητοί», Καζαντζίδης και Μαρινέλλα διατηρούσαν δεσμούς εκτίμησης και αγάπης με τον δημιουργό. Οι δύο πρώτοι μάλιστα κατά καιρούς εκφράστηκαν με εγκωμιαστικά λόγια όχι μόνο για τον καλλιτέχνη αλλά και τον άνθρωπο Χατζιδάκι.
Ενδεικτικά, η ματιά τη Μαρινέλλας: «Ο Χατζιδάκις ήταν άψογος σε όλα του, είχε μια απλοχεριά, μια λεβεντιά, ήταν αυτό που λέμε άντρας 100%. Εν αντιθέσει με… άσε καλύτερα». ¹
Αντιστοίχως, ο Καζαντζίδης στον Βασίλη Βασιλικό: «Είναι πιο πολύ άντρας από πολλούς δήθεν άντρες που γνώρισα… Του έχω πει μερικά τραγούδια, λέει με μια τρυφερότητα, όταν τον ρωτώ». ²
Τον Νοέμβριο του 1975, κυκλοφόρησε ο περίφημος μεγάλος δίσκος του Καζαντζίδη «Υπάρχω» σε μουσική του Χρήστου Νικολόπουλου και στίχους του Πυθαγόρα.
Στο εσώφυλλο της έκδοσης ο Καζαντζίδης φιγουράρει όρθιος μπροστά σε τζάκι, σε ολόσωμη φωτογραφία του Αλέξη Σοφιανόπουλου, κάτω απ’ την οποία υπάρχει κείμενο του Πυθαγόρα.
Εκεί ο πηγαίος στιχουργός, μεταξύ άλλων, σημειώνει:
«Ενα σούρουπο του 1966 –αν θυμάμαι καλά– συνάντησα στην οδό Πειραιώς τον ακριβό άνθρωπο και διάσημο συνθέτη Μάνο Χατζιδάκι. Με αφορμή την προσωπική ιστορία του Καζαντζίδη, ο Μάνος μου είπε με τη γνωστή ηρεμία και σιγουριά που χαρακτηρίζουν τον λόγο του: Για να γεννηθεί ένας καινούργιος Καζαντζίδης θα πρέπει να περάσουν τουλάχιστον δύο αιώνες…».
Λαμβάνοντας υπόψη τη διορατικότητα και το αλάθητο ένστικτο του Χατζιδάκι, για τον νέο Καζαντζίδη πρέπει να περιμένουμε έως και το 2166.
Υπάρχουν κι άλλες ιδιαίτερες «ιστορίες» που δένουν τους δύο μεγάλους, ο καθένας στο μετερίζι του, καλλιτέχνες. Με την πρώτη αφορμή θα σταθούμε και σε αυτές.
Πηγές:
¹ Από συνέντευξή της στον Ιάσονα Τριανταφυλλίδη, (Δίφωνο, τεύχος 27, Δεκέμβριος 1997).
² Στέλιος Καζαντζίδης – Η ζωή μου όλη, του Βασίλη Βασιλικού, (εκδόσεις Φιλιππότη, 1979).
