Ο τρόπος που διεξάγεται ένας δημόσιος διάλογος λέει πολλά για την ποιότητα μιας κοινωνίας. Υπάρχει, όμως, και κάτι βαθύτερο, μια γενικότερη κόπωση που δεν καταγράφεται εύκολα, αλλά γίνεται όλο και πιο αισθητή στην καθημερινότητα. Πέρα από την οικονομική πίεση και την αβεβαιότητα, ενισχύεται το αίσθημα ότι οι δυσκολίες αυξάνονται και ότι οι πολίτες καλούνται να τις διαχειριστούν μόνοι τους.

Σε αυτό το σημείο, η Υγεία αποκτά μια σημασία που ξεπερνά τα όρια ενός συστήματος περίθαλψης. Δεν αφορά μόνο την πρόσβαση ή την εξυπηρέτηση, αλλά κυρίως το αν ο πολίτης νιώθει ότι προστατεύεται. Με αυτόν τον τρόπο, η Υγεία παύει να είναι απλώς μια υπηρεσία και μετατρέπεται σε ζήτημα εμπιστοσύνης προς το κράτος και τους θεσμούς, συνεπώς και σε ζήτημα κοινωνικής συνοχής.

Η κοινωνική συνοχή ορίζεται ως η ικανότητα μιας κοινωνίας να παραμένει λειτουργική υπό πίεση. Να αντέχει στις δυσκολίες χωρίς να καταρρέει και να αντιδρά με ψυχραιμία και συνεργασία. Καθορίζει, ουσιαστικά, αν μια κοινωνία θα λειτουργήσει συλλογικά ή θα οδηγηθεί σε αποσταθεροποίηση. Ταυτόχρονα, αποτυπώνει το επίπεδο εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και θεσμών, το οποίο επιτρέπει σε μια κοινωνία να λειτουργεί ως ενιαίο σύνολο σε περιόδους κρίσης.

Από επιστημονικής σκοπιάς, η παρατεταμένη έκθεση σε άγχος και αβεβαιότητα επηρεάζει άμεσα τη γνωστική και συμπεριφορική λειτουργία των πολιτών. Η χρόνια ψυχολογική επιβάρυνση συνδέεται με αυξημένη καχυποψία, μειωμένη εμπιστοσύνη και περιορισμένη διάθεση συνεργασίας, στοιχεία που αποτελούν βασικές συνιστώσες της κοινωνικής συνοχής. Παράλληλα, η αποδυνάμωση της εμπιστοσύνης προς θεσμούς και συλλογικές διαδικασίες μειώνει τη συμμόρφωση και την ικανότητα συντονισμένης αντίδρασης σε περιόδους κρίσης. Υπό αυτές τις συνθήκες, η κοινωνία λειτουργεί περισσότερο αποσπασματικά παρά με συντονισμένο τρόπο, γεγονός που περιορίζει την αποτελεσματικότητα των κρατικών μηχανισμών και αυξάνει την ευαλωτότητα σε φαινόμενα αποσταθεροποίησης. Κατά συνέπεια, η ψυχική επιβάρυνση των πολιτών δεν αποτελεί μόνο ζήτημα δημόσιας υγείας, αλλά κρίσιμο παράγοντα που επηρεάζει άμεσα τη συνοχή της κοινωνίας και, κατ’ επέκταση, την κρατική ασφάλεια.

Όταν η εμπιστοσύνη φθείρεται, αρχίζει η αμφισβήτηση των θεσμών. Το αίσθημα αδικίας ενισχύεται και η κοινωνία παύει να λειτουργεί ως σύνολο. Σταδιακά, διασπάται σε ομάδες με αντικρουόμενα συμφέροντα και διαφορετικές αντιλήψεις. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η διαχείριση κρίσεων γίνεται εξαιρετικά δύσκολη. Η κοινωνία δεν αντιδρά ενιαία αλλά αποσπασματικά, με δυσπιστία και ένταση. Και εκεί δημιουργείται το πραγματικό κενό: η απώλεια εμπιστοσύνης και συνεργασίας υπονομεύει άμεσα τη σταθερότητα και, τελικά, την ίδια την κρατική ασφάλεια.

Η κρατική ασφάλεια δεν περιορίζεται στα σύνορα, στους μηχανισμούς άμυνας ή στις παραδοσιακές απειλές. Ξεκινά από το εσωτερικό του κράτους και από το κατά πόσο η κοινωνία λειτουργεί ως σύνολο. Όταν οι πολίτες εμπιστεύονται τους θεσμούς, συνεργάζονται και αισθάνονται ότι προστατεύονται, τότε το κράτος αποκτά πραγματική σταθερότητα και αντοχή. Αντίθετα, όταν επικρατεί δυσπιστία, ανισότητα και πίεση, η κοινωνία αποδυναμώνεται και η ικανότητα του κράτους να διαχειρίζεται κρίσεις περιορίζεται. Σε αυτό το πλαίσιο, η Υγεία διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς επηρεάζει άμεσα το αίσθημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης των πολιτών. Κατά συνέπεια, η κοινωνική συνοχή δεν είναι απλώς κοινωνικός στόχος, αλλά αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ίδια την κρατική ασφάλεια.

Κάθε ανισότητα στην πρόσβαση, κάθε καθυστέρηση και κάθε αίσθηση αδικίας αφήνει αποτύπωμα. Στην αρχή είναι μικρό, σχεδόν αόρατο. Με τον χρόνο, όμως, αυτά τα αποτυπώματα συσσωρεύονται και μετατρέπονται σε ρήγματα. Και όταν τα ρήγματα πολλαπλασιάζονται, το ζήτημα παύει να είναι μόνο κοινωνικό. Γίνεται ζήτημα σταθερότητας και τελικά, ζήτημα ασφάλειας. Γιατί μια κοινωνία που πιέζεται, που δεν εμπιστεύεται και που νιώθει ότι δεν προστατεύεται, είναι πιο ευάλωτη σε ένταση, πόλωση και αποσταθεροποίηση.

Με βάση τα παραπάνω, γίνεται σαφές ότι η κοινωνική συνοχή αποτελεί τον βασικό πυλώνα της εσωτερικής σταθερότητας. Είναι αυτό που επιτρέπει στο κράτος να απορροφά κραδασμούς, να περιορίζει την ένταση και να αποτρέπει την αποσταθεροποίηση. Συνεπώς, σε μια εποχή πολλαπλών προκλήσεων, η συζήτηση για την Υγεία δεν μπορεί να περιορίζεται σε τεχνικούς όρους ή αποσπασματικές λύσεις. Οφείλει να αντιμετωπίζεται ως βασικός πυλώνας εμπιστοσύνης και συνοχής, ως στρατηγική προϋπόθεση σταθερότητας και ασφάλειας. Γιατί στο τέλος της ημέρας, η αντοχή ενός κράτους δεν κρίνεται μόνο από τη δύναμή του, αλλά από το πόσο ασφαλής νιώθει ο πολίτης μέσα σε αυτό.

Ο δρ Νεόφυτος Ζαμπάς είναι υποψήφιος βουλευτής ΔΗΣΥ Λευκωσίας.