Η Ευρώπη δεν μένει αμέτοχη στο σοβαρότατο θέμα της στεγαστικής κρίσης και συγκεκριμένα στο πολυδιάστατο πρόβλημα της εξεύρεσης οικονομικά προσιτής, βιώσιμης και ποιοτικής στέγασης. Αναγνωρίζοντας ότι το δικαίωμα σε οικονομικά προσιτή και ποιοτική στέγαση είναι ένα θεμελιώδες δικαίωμα, άρρηκτα συνδεδεμένο με την προστασία και τη διασφάλιση της αξιοπρεπούς διαβίωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή λαμβάνει δράση υιοθετώντας το πρώτο Ευρωπαϊκό Σχέδιο Οικονομικά Προσιτής Στέγασης.

Το εν λόγω Σχέδιο αποσκοπεί στη στήριξη των εθνικών αρχών των Κρατών Μελών, τόσο σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης όσο και σε επίπεδο κεντρικής κυβέρνησης για την υλοποίηση ενεργειών/δράσεων προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της προσφοράς προσιτής στέγης στους Ευρωπαίους. Ενθαρρύνεται δε και η ενεργή εμπλοκή και συνδρομή άλλων ενδιαφερόμενων και εμπλεκόμενων μερών (stakeholders) από τον ιδιωτικό τομέα. Παράλληλα, το Σχέδιο αναδεικνύει και την ανάγκη για κατασκευή ενεργειακά αποδοτικών και βιώσιμων κτιρίων/κατοικιών και ενεργειακή αναβάθμιση του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος.

Το Σχέδιο εστιάζεται σε τέσσερις Πυλώνες:

1) Την αύξηση της προσφοράς νέων ενεργειακά αποδοτικών και βιώσιμων κατοικιών και την αξιοποίηση και ενεργειακή αναβάθμιση του υφιστάμενου οικιστικού αποθέματος,

2) την ενθάρρυνση και ενεργοποίηση επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων,

3) την ανακούφιση ζωνών/περιοχών όπου εντοπίζεται σοβαρό πρόβλημα εξεύρεσης οικονομικά προσιτής στέγης,

4) τη στήριξη των ομάδων του πληθυσμού συμπεριλαμβανομένων και των ευάλωτων ομάδων που πλήττονται περισσότερο από τη στεγαστική κρίση.

Κάτω από τον πρώτο Πυλώνα περιλαμβάνονται δράσεις για τα ακόλουθα:

(α) ενίσχυση του κατασκευαστικού τομέα προκειμένου να καταστεί πιο παραγωγικός και καινοτόμος: Η νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Κατασκευή Κατοικιών (European Strategy for Housing Construction) περιλαμβάνει εξειδικευμένα τεχνικά και βιομηχανικά μέτρα, μεταξύ άλλων, για την προώθηση καινοτόμων τεχνικών κατασκευής μέσω προτύπων για δομικά υλικά, τη βελτίωση της πρόσβασης σε πρώτες ύλες και δευτερογενή υλικά μέσω της κυκλικής οικονομίας και την περαιτέρω ψηφιοποίηση του κατασκευαστικού τομέα,

(β) μείωση της γραφειοκρατίας και αξιοποίηση δυνατοτήτων/επιλογών από τα Κράτη Μέλη για απλοποίηση των διοικητικών διαδικασιών αδειοδότησης της ανάπτυξης. Προς τούτο, προωθείται η ετοιμασία ενός Ευρωπαϊκού πακέτου απλοποίησης θεμάτων για τη στέγαση (EU housing simplification package) που αναμένεται να δημοσιευθεί το 2027,

(γ) ευθυγράμμιση του στόχου της προσιτής στέγασης με τον στόχο της παροχής βιώσιμης, ενεργειακά αποδοτικής και ποιοτικής στέγασης και επί τούτου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενθαρρύνει την αξιοποίηση της Ακαδημίας του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους (New European Bauhaus) για την εκπαίδευση και μετεκπαίδευση των προσώπων που δραστηριοποιούνται στον κατασκευαστικό τομέα σε θέματα που αφορούν βιώσιμες και κυκλικές (circular) κατασκευές.

Στον δεύτερο Πυλώνα εμπίπτουν δράσεις:

(α) για την ενθάρρυνση των επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένης και της δημιουργίας μιας Πανευρωπαϊκής Επενδυτικής Πλατφόρμας για Προσιτή και Βιώσιμη Στέγαση (Pan-European Investment Platform For Affordable And Sustainable Housing), μέσω της οποίας, θα υποστηρίζεται η συνεργασία μεταξύ δημοσίων αρχών και ιδιωτών επενδυτών σε ό,τι αφορά την εξεύρεση και συγκέντρωση πόρων και τη διοχέτευση τους σε επενδύσεις στον τομέα της στέγασης. Έμφαση δίδεται επίσης στην ανάγκη για συνεργασία και εξεύρεση συνεργειών με τον Ευρωπαϊκό Συνασπισμό Χρηματοδότησης της Ενεργειακής Απόδοσης (European Energy Efficiency Financing Coalition),

(β) για την αναθεώρηση των Κανόνων της ΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις (EU State Aid Rules) ούτως ώστε να απλοποιηθεί η χρηματοδότηση έργων προσιτής στέγης με την κατάργηση του ανώτατου ορίου χρηματοδότησης που υπάρχει, επί του παρόντος, για τέτοιας φύσεως έργα καθώς και την κατάργηση της υποχρέωσης για αποστολή σχετικής κοινοποίησης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή πριν από την ανάληψη/χρηματοδότηση τέτοιων έργων.

Ο τρίτος Πυλώνας περιλαμβάνει δράσεις:

(α) για αντιμετώπιση των πιέσεων που δημιουργούνται στην αγορά της στέγασης λόγω της αύξησης των βραχυπρόθεσμων μισθώσεων (short term rentals), ειδικά σε τουριστικές περιοχές, που φαίνεται να περιορίζουν σημαντικά το διαθέσιμο απόθεμα για σκοπούς στέγασης. Επί του θέματος αυτού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτίθεται να προβεί σε μια νέα νομοθετική πρωτοβουλία για την Οικονομικά Προσιτή Στέγη (Affordable Housing Act) η οποία αποσκοπεί στην περαιτέρω στήριξη των περιφερειακών και τοπικών αρχών για τον εντοπισμό των περιοχών που αντιμετωπίζουν τέτοιες πιέσεις και την παροχή εργαλείων για αντιμετώπιση/διαχείριση της εν λόγω κατάστασης,

(β) για εντοπισμό και αντιμετώπιση κερδοσκοπικών τάσεων (speculative trends) και προώθηση της διαφάνειας στην αγορά και

(γ) για ενθάρρυνση και προώθηση μεταρρυθμίσεων σε επίπεδο Κρατών Μελών σε τομείς όπως: o χωροταξικός σχεδιασμός, η φορολόγηση, ειδικότερα στο στάδιο της αγοράς κατοικίας, η μείωση της γραφειοκρατίας σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη ή ανακαίνιση κατοικιών, η αύξηση του οικιστικού αποθέματος και η περαιτέρω ανάπτυξη της κοινωνικής στέγασης (social housing). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δια μέσου της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας για τη Στέγαση (EC European Housing Alliance) που θεσπίστηκε στις 12 Μαΐου 2026, θα στηρίξει την κεντρική κυβέρνηση καθώς και τις περιφερειακές και τοπικές αρχές των Κρατών Μελών, με την παροχή τεχνικής και οικονομικής βοήθειας για υλοποίηση μεταρρυθμίσεων στους προαναφερόμενους τομείς. Η Ευρωπαϊκή Συμμαχία για τη Στέγαση θα καταστεί πανευρωπαϊκός κόμβος (hub) για συνεργασία, ανταλλαγή πληροφοριών και βέλτιστων πρακτικών στον τομέα της στέγασης και θα επιδιώξει συνεργασίες και συνέργειες με άλλους σημαντικούς εταίρους όπως για παράδειγμα το Νέο Ευρωπαϊκό Μπάουχαους.

Ο τέταρτος και τελευταίος Πυλώνας περιλαμβάνει δράσεις:

(α) για στήριξη των ευάλωτων ομάδων που πλήττονται περισσότερο από τη στεγαστική κρίση όπως οι νέοι, συμπεριλαμβανομένων των φοιτητών και των μαθητευόμενων (apprentices), οι εργαζόμενοι σε ζωτικής σημασίας κλάδους/εργαζόμενοι πρώτης γραμμής, οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με αναπηρίες, οι μονογονεϊκές οικογένειες και τα νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Στον τομέα αυτό, μεταξύ άλλων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μελετά το ενδεχόμενο δημιουργίας καινοτόμων δομών στέγασης και επί τούτου θα αντλήσει καθοδήγηση από επιτυχημένα μοντέλα που υπάρχουν ήδη σε Κράτη Μέλη. Περαιτέρω, θα προωθηθούν δράσεις για χρηματοδότηση της κατασκευής επιπρόσθετων φοιτητικών εστιών, δράσεις για αύξηση των διαθέσιμων, οικονομικά προσιτών καταλυμάτων για φοιτητές που προέρχονται από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και σπουδάζουν σε Κράτη Μέλη άλλα από αυτά της καταγωγής τους καθώς και δράσεις για αντιμετώπιση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρίες σε ό,τι αφορά την εξεύρεση κατάλληλα διαμορφωμένων κατοικιών,

(β) για καταπολέμηση του προβλήματος της έλλειψης στέγης και διασφάλισης επαρκούς στέγασης στους άστεγους. Το θέμα του στεγαστικού αποκλεισμού περιλαμβάνεται στη Στρατηγική της ΕΕ για την Καταπολέμηση της Φτώχειας (EU Anti-Poverty Strategy), η οποία περιέχει ελπιδοφόρες προτάσεις για την αντιμετώπιση και καταπολέμηση του προβλήματος αυτού.

Το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Οικονομικά Προσιτής Στέγασης αντικατοπτρίζει την προθυμία και την ετοιμότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντιμετωπίσει ένα πολυδιάστατο πρόβλημα που συζητείται και στη χώρα μας και ανάγεται πλέον σε ευρωπαϊκό πρόβλημα. Το διακύβευμα είναι σίγουρα μεγάλο και ως εκ τούτου τα Ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα υιοθετούν μια ολιστική αντιμετώπιση του θέματος που δεν περιορίζεται μόνο σε νομοθετικές πρωτοβουλίες σε επίπεδο Ένωσης αλλά αποδίδει και εξέχουσα σημασία στη δημιουργία και αξιοποίηση καναλιών επικοινωνίας και ανταλλαγής απόψεων και εμπειριών των Ευρωπαίων με σκοπό την παροχή εργαλείων στις αρμόδιες αρχές των Κρατών Μελών για αντιμετώπιση του προβλήματος.

Ο Σύνδεσμος Τραπεζών Κύπρου και τα μέλη του παρακολουθούν τις εξελίξεις στο στεγαστικό, το οποίο είναι ένα θέμα που απασχολεί βεβαίως και τη χώρα μας. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Ομοσπονδία (European Banking Federation), ο κατ’ εξοχήν αρμόδιος φορέας εκπροσώπησης του τραπεζικού τομέα σε επίπεδο ΕΕ, στην οποία συμμετέχει και ο Σύνδεσμος ως μέλος, έχει ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Συμμαχία για τη Στέγαση και είναι έτοιμη να συνδράμει, μέσω της ανατροφοδότησης από τα μέλη της, στα διάφορα ζητήματα που ενδέχεται να προκύψουν κατά την υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Σχεδίου Οικονομικά Προσιτής Στέγασης.

Στέφανη Στεφάνου, λειτουργός Νομικού Τμήματος στον Σύνδεσμο Τραπεζών Κύπρου