Οι στατιστικές αντιμετωπίζονται συχνά με καχυποψία. Η γνωστή ρήση «οι αριθμοί ευημερούν, αλλά όχι οι πολίτες» δεν αντικατοπτρίζει απλώς μια γενική δυσπιστία. Αντίθετα, αναδεικνύει το πραγματικό χάσμα ανάμεσα σε επιμέρους μακροοικονομικούς δείκτες και την καθημερινότητα. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση οφείλει να περιλαμβάνει ως προτεραιότητα στοιχεία με άμεσο κοινωνικό αντίκτυπο, όπως η αγοραστική δύναμη των μισθών και τα ποσοστά κινδύνου φτώχειας. Η τρέχουσα υπερπροβολή μεγεθών, που απευθύνονται κυρίως στις διεθνείς αγορές και τους πιστωτές της Κύπρου, συχνά παραβλέπει τις ανάγκες του μέσου πολίτη. Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι οι ίδιοι οι αριθμοί, αλλά ο τρόπος με τον οποίο επιλέγονται, ερμηνεύονται και αξιοποιούνται.
Χωρίς αξιόπιστα δεδομένα, η άσκηση ορθολογικής οικονομικής πολιτικής είναι αδύνατη. Όταν οι αποφάσεις βασίζονται σε αποσπασματικές εμπειρίες ή υποκειμενικές εντυπώσεις, ο κίνδυνος λανθασμένων επιλογών, άνισης κατανομής κόστους και καθυστερήσεων αυξάνεται κατακόρυφα.
Η Ε.Ε. έχει αναγνωρίσει αυτή την αναγκαιότητα, δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στην ποιότητα των στοιχείων. Μέσα από το κοινό ευρωπαϊκό στατιστικό πλαίσιο της Eurostat, εφαρμόζονται ενιαίες μεθοδολογίες, ώστε τα δεδομένα των κρατών-μελών να είναι αντικειμενικά και συγκρίσιμα. Αυτό είναι αναγκαίο, καθώς η αξιολόγηση των θεσμών της Ε.Ε. καλύπτει σημαντικά πεδία, όπως η δημοσιονομική πολιτική, οι μεταρρυθμίσεις, η κοινωνική προστασία και η ενεργειακή μετάβαση. Σε κάθε περίπτωση, ο στόχος είναι οι πολιτικές να κρίνονται με βάση εξειδικευμένους δείκτες και όχι γενικές εντυπώσεις.
Η εμπειρία της Ελλάδας στα τέλη της δεκαετίας του 2000 αποτελεί χαρακτηριστική προειδοποίηση. Οι προβληματικές δημοσιονομικές στατιστικές ωραιοποίησαν την πραγματικότητα, καθυστέρησαν τη λήψη διορθωτικών μέτρων και οδήγησαν τελικά σε επώδυνες παρεμβάσεις, με δυσανάλογες συνέπειες για μεγάλα τμήματα της κοινωνίας.
Σε εθνικό επίπεδο, η ορθή χρήση των στατιστικών εξασφαλίζει κάτι εξίσου σημαντικό: την έγκυρη ενημέρωση του πολίτη. Ποιοι είναι οι δικαιούχοι μιας πολιτικής και υπό ποιες προϋποθέσεις; Ποιο είναι το πραγματικό όφελος και ποιο το δημοσιονομικό κόστος; Όταν αυτά τα ερωτήματα ποσοτικοποιούνται, η δημόσια συζήτηση αποκτά ουσία.
Οι στατιστικές προσφέρουν ένα συνεκτικό πλαίσιο που συνδέει τη συλλογή δεδομένων, την ανάλυση, τον σχεδιασμό και τη λογοδοσία. Η Κύπρος έχει ωφεληθεί σημαντικά από την εναρμόνιση του στατιστικού της συστήματος με το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Παράλληλα, όμως, αναδεικνύεται η ανάγκη για εμπέδωση της θεσμικής και επιχειρησιακής θωράκισης της Στατιστικής Υπηρεσίας (CySTAT). Παρά τη διοικητική της υπαγωγή στο υπουργείο Οικονομικών, η ενίσχυση της λειτουργικής της αυτονομίας και η επαρκής στελέχωσή της αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις για την αξιοπιστία του έργου της.
Στο σύγχρονο περιβάλλον, η ορθή στατιστική πληροφόρηση αποτελεί βασικό πλουτοπαραγωγικό πόρο, απαραίτητο για την υπεύθυνη αξιοποίηση των δυνατοτήτων της τεχνητής νοημοσύνης. Υπάρχει, βεβαίως, μια βασική προϋπόθεση: τα στοιχεία να ερμηνεύονται αντικειμενικά και όχι επιλεκτικά για την εξυπηρέτηση πρόσκαιρων πολιτικών σκοπιμοτήτων. Υπό αυτόν τον όρο, οι αριθμοί δεν συγκαλύπτουν την πραγματικότητα, αλλά την αποκαλύπτουν. Μας επιτρέπουν να κατανοούμε, να μετρούμε και να λογοδοτούμε. Διότι, σε τελική ανάλυση, δεν μπορούμε να διαχειριστούμε σωστά αυτό που δεν μπορούμε να μετρήσουμε.
Ο Ανδρέας Χαραλάμπους είναι οικονομολόγος και πρόεδρος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου Κύπρου. Ο Όμηρος Πισσαρίδης είναι οικονομολόγος και μέλος του Συμβουλίου Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας Κύπρου. Οι απόψεις που εκφράζουν είναι προσωπικές.
