Τις τελευταίες εβδομάδες έγινε πολύς ντόρος για τη θέση της Τουρκίας αναφορικά με τις βυθομετρικές έρευνες που θα επανεκκινούσαν για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης GSI. Για ένα ζήτημα που, όπως και αντίστοιχα σχέδια, θα έπρεπε να έχει διευθετηθεί σε τεχνικό και διπλωματικό επίπεδο μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, χωρίς καν να τίθεται το ενδεχόμενο πρόκλησης έντασης, η Τουρκία στύλωσε τα πόδια, μετατρέποντάς το σε δυνάμει κρίση διαρκείας. Πόνταρε στο προηγούμενο του Ιουλίου του 2024, όταν εκτός των 6 ναυτικών μιλίων από την Κάσο είχε παρεμποδίσει τη διεξαγωγή σχετικής έρευνας, όπως επίσης και στον αέρα αυτοπεποίθησης που είχε αποκτήσει μετά τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ τον περασμένο Ιούλιο στην Αγκυρα. Θεωρούσε ότι θα υποχρέωνε τις εμπλεκόμενες εταιρείες να αιτηθούν την έκδοση άδειας διέλευσης και από αυτή, όπως είχε συμβεί και στην περίπτωση του καλωδίου της Google, Blue/BlueMed, μόνο που αυτό συμπεριελάμβανε την Τουρκία, αλλά εσχάτως και του καλωδίου μεταφοράς δεδομένων από τη Σαουδική Αραβία (EMC), το οποίο ακολουθεί μία ανάλογη διαδρομή με τον GSI, αφού υποβλήθηκε σχετικό αίτημα από την ανάδοχο εταιρεία.
Μετά το στραπάτσο της Κάσου, η Αθήνα ήταν αποφασισμένη να μην επιτρέψει στην Τουρκία να ικανοποιήσει την παράλογη αξίωσή της και ταυτόχρονα να υλοποιηθεί ένα έργο, το οποίο αποτελεί ευρωπαϊκή προτεραιότητα (δεύτερο σημαντικότερο έργο διασυνδεσιμότητας κατά τη Φον ντερ Λάιεν), κάτι που αποτυπωνόταν σε μορφή προνοιών προστασίας του και στη συμφωνία που είχαν υπογράψει οι εταιρείες που συμμετέχουν σε αυτό με ευρωπαϊκούς θεσμούς. Οπως όμως εξελισσόταν η κατάσταση, η εμπλοκή της γαλλικής Meridiam αποτέλεσε τον καταλύτη των εξελίξεων. Πλέον, η Γαλλία είχε κάθε λόγο να στηρίξει το έργο και τρόπον τινά να εκλογικεύσει την Τουρκία. Οι σχετικές συνεννοήσεις έγιναν τις περασμένες εβδομάδες, ενώ ο Μακρόν συνομίλησε τουλάχιστον δύο φορές με τον Ερντογάν, με αποτέλεσμα ο GSI να καταστεί μέρος μιας ευρύτερης συναλλαγής μεταξύ Παρισιού και Αγκυρας, με την Αθήνα να έχει ξεκαθαρίσει ότι το αίτημα για έκδοση NAVTEX θα απευθυνόταν αυστηρά στην Ελλάδα και την Κύπρο. Η Τουρκία εξέδωσε μία σκληρή ανακοίνωση σε συνέχεια της αντι-NAVTEX, αλλά δεν αναμένεται απόπειρα παρεμπόδισης των εργασιών που πρόκειται να ξεκινήσουν στις αρχές της εβδομάδας.
Αν τελικά ξεπεραστεί ο κάβος του GSI, υπάρχουν ορόσημα, τα οποία μπορεί, ανάλογα με τη διαχείριση, να οδηγήσουν σε σοβαρή κλιμάκωση. Γιατί όμως επιστρέψαμε σε συνθήκες έντασης; Για τη γειτονική μας χώρα, η συνεργασία Ελλάδας - Ισραήλ, ειδικότερα στον τομέα της άμυνας, δημιουργεί εμμονές και ανασφάλεια. Βρίσκεται πλέον σχεδόν σε καθημερινή βάση στην ατζέντα της δημόσιας συζήτησης και καθορίζει σε σημαντικό βαθμό τη στάση της Αγκυρας έναντί μας.
Λόγω της αρνητικής ψυχολογίας των Τούρκων, είχαμε τρεις ενέργειες που θεωρήθηκαν unfair από την ελληνική πλευρά: την έκδοση των δύο προεδρικών διαταγμάτων για τα θαλάσσια πάρκα χωρίς προηγούμενη ενημέρωση, όπως είχε συμφωνηθεί μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών, την έκταση αυτών, που φτάνει στα 35 ναυτικά μίλια, πολύ πέραν δηλαδή των χωρικών υδάτων της Τουρκίας, και βέβαια την επικύρωση του τουρκολιβυκού συμφώνου από το κοινοβούλιο της Βεγγάζης. Η αντίδραση της Ελλάδας ήταν μετρημένη, συνετή και αποτελεσματική.
Από εδώ και πέρα, σημείο καμπής θα αποτελέσει το νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα». Η Αθήνα έχει διαμηνύσει ότι, εφόσον αυτό κατατεθεί, η αντίδρασή της θα είναι σφοδρή και πολυεπίπεδη. Μεταξύ άλλων ενεργειών θα μπορούσε να είναι και η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως και δυτικώς της Κρήτης, ίσως και αλλού, αν και αυτές οι κινήσεις θα έπρεπε να έχουν γίνει σε ανύποπτο χρόνο και όχι να εμφανίζονται ως σπασμωδική απάντηση στην Τουρκία. Υπάρχουν όμως και άλλα εργαλεία στη φαρέτρα της Αθήνας, τα οποία θα αξιοποιηθούν. Σε αυτό το σενάριο, η Αγκυρα θα θελήσει με τη σειρά της να αυξήσει το κόστος για εμάς, και δύο πεδία στα οποία ενδέχεται να το πράξει είναι αυτό της Λιβύης, ενεργοποιώντας για πρώτη φορά την τουρκολιβυκή συμφωνία, πολύ περισσότερο όταν σε λίγους μήνες αναμένονται οι πρώτες έρευνες εκ μέρους της Chevron νοτίως της Κρήτης, όπως και αυτό της οριοθέτησης ΑΟΖ με τη Συρία. Η Τουρκία επίσης εργάζεται υπογείως για τη συμφωνία μεταξύ Λιβύης και Αιγύπτου για τον μεταξύ τους καθορισμό αποκλειστικής οικονομικής ζώνης, έχοντας μάλιστα θορυβηθεί από τη σοβαρή πιθανότητα διεύρυνσης της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας πέραν του 28ου μεσημβρινού. Η Τουρκία θέλει να πείσει και τους Αιγύπτιους να πιέσουν την Ελλάδα για να βρεθεί μία συμφωνία με την πρώτη, ώστε στη συνέχεια να προχωρήσουν και αυτοί απρόσκοπτα στη μεταξύ τους οριοθέτηση.
