Οι ευρωπαϊκές χώρες καταρτίζουν σχέδιο για τη συγκρότηση ενός συνασπισμού κρατών με στόχο την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, συμπεριλαμβανομένης της αποστολής ναρκαλιευτικών και άλλων στρατιωτικών πλοίων, σύμφωνα με την εφημερίδα Wall Street Journal. Ωστόσο, το σχέδιο θα τεθεί σε εφαρμογή μόνο μετά το τέλος του πολέμου και ενδέχεται να αποκλείει τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε την Τρίτη ότι πρόκειται για μια διεθνή αμυντική αποστολή που δεν θα περιλαμβάνει τα «εμπόλεμα» μέρη, δηλαδή τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν. Ευρωπαίοι διπλωμάτες με γνώση του σχεδίου επισημαίνουν ότι τα ευρωπαϊκά πλοία δεν θα υπάγονται σε αμερικανική διοίκηση.
Στόχος του ευρωπαϊκού σχεδίου είναι να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των ναυτιλιακών εταιρειών ώστε να διέρχονται εκ νέου από τα Στενά μετά τη λήξη των συγκρούσεων — κάτι που, σύμφωνα με αξιωματούχους, ενδέχεται να πάρει χρόνο.
Το σχέδιο αναμένεται να περιλαμβάνει και τη Γερμανία, η οποία μέχρι σήμερα εμφανιζόταν διστακτική ακόμη και να εξετάσει στρατιωτική εμπλοκή, σύμφωνα με ανώτερο Γερμανό αξιωματούχο. Η χώρα, που αντιμετωπίζει σημαντικά πολιτικά και νομικά εμπόδια για στρατιωτικές αποστολές στο εξωτερικό μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενδέχεται να ανακοινώσει τη συμμετοχή της ακόμη και την Πέμπτη.
Η εμπλοκή του Βερολίνου σημαίνει ότι η αποστολή θα μπορούσε να είναι πιο ουσιαστική από ό,τι αρχικά αναμενόταν, καθώς η Γερμανία διαθέτει μεγαλύτερη δημοσιονομική ισχύ από το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία, καθώς και κρίσιμα στρατιωτικά μέσα για μια τέτοια επιχείρηση.
Η κρίσιμη τηλεδιάσκεψη
Την Παρασκευή, ο Μακρόν και ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Κιρ Στάρμερ θα συγκαλέσουν διαδικτυακή συνάντηση με τη συμμετοχή δεκάδων χωρών για να εξετάσουν πώς θα διασφαλιστεί η ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ μετά τη λήξη των εχθροπραξιών. Ο Στάρμερ θα συμμετάσχει με φυσική παρουσία στο Παρίσι, ενώ οι περισσότερες χώρες θα συνδεθούν μέσω τηλεδιάσκεψης. Οι ΗΠΑ δεν θα συμμετάσχουν, σύμφωνα με Γάλλους και Βρετανούς αξιωματούχους. Η Κίνα και η Ινδία έχουν προσκληθεί, αλλά παραμένει ασαφές αν θα λάβουν μέρος.
Ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν Νοέλ Μπαρό δήλωσε ότι «η αποστολή για την οποία μιλάμε θα μπορούσε να αναπτυχθεί μόνο όταν αποκατασταθεί η ηρεμία και τερματιστούν οι εχθροπραξίες», προσθέτοντας ότι ο διεθνής συνασπισμός θα συντονιστεί με τις χώρες που βρέχονται από τα Στενά, όπως το Ιράν και το Ομάν — κάτι που υποδηλώνει ότι δεν θα προχωρήσει χωρίς τη συναίνεση της Τεχεράνης.
Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν διαφωνίες μεταξύ των Ευρωπαίων. Γάλλοι διπλωμάτες εκτιμούν ότι η συμμετοχή των ΗΠΑ θα καθιστούσε την αποστολή λιγότερο αποδεκτή για το Ιράν, ενώ Βρετανοί αξιωματούχοι ανησυχούν ότι ο αποκλεισμός της Ουάσινγκτον θα εξοργίσει τον Ντόναλντ Τραμπ και θα περιορίσει την εμβέλεια της επιχείρησης.
Η συζήτηση για το αν θα παρακαμφθούν οι ΗΠΑ αντικατοπτρίζει τις ολοένα και πιο τεταμένες διατλαντικές σχέσεις, έπειτα από μια χρονιά κατά την οποία ο Τραμπ επέβαλε δασμούς σε ευρωπαϊκές εξαγωγές, απέσυρε τη στήριξη προς την Ουκρανία στον πόλεμο με τη Ρωσία και απείλησε με χρήση στρατιωτικής βίας για την προσάρτηση της Γροιλανδίας από τη Δανία, σύμμαχο στο ΝΑΤΟ. Οι εντάσεις έχουν ενταθεί περαιτέρω λόγω του πολέμου με το Ιράν, τον οποίο οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ηγέτες θεωρούν παράνομο και σοβαρό οικονομικό πλήγμα.
Ο Ντόναλντ Τραμπ ασκεί εδώ και εβδομάδες πιέσεις στους Ευρωπαίους συμμάχους να στείλουν πολεμικά πλοία στον Περσικό Κόλπο, προκειμένου να συμβάλουν στο βίαιο άνοιγμα των Στενών. Ωστόσο, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν απορρίψει το αίτημα. Ο πρόεδρος της Γαλλίας δήλωσε ότι το άνοιγμα των Στενών με τη χρήση βίας θα ήταν «μη ρεαλιστικό», θα απαιτούσε απεριόριστο χρόνο και θα εξέθετε τα διερχόμενα πλοία σε απειλές από τις ακτές και τους βαλλιστικούς πυραύλους. Παράλληλα, αρκετοί ηγέτες επισημαίνουν ότι μια τέτοια κίνηση θα σήμαινε εμπλοκή σε έναν πόλεμο που είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλής στους Ευρωπαίους ψηφοφόρους.
Ο Τραμπ κάλεσε στη συνέχεια την Ευρώπη να συνδράμει στις τρέχουσες αμερικανικές προσπάθειες για αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών, με στόχο να προκληθεί τέτοια οικονομική πίεση στο Ιράν ώστε να αναγκαστεί να ανοίξει εκ νέου τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό.
Ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου και άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν επίσης αρνηθεί, τονίζοντας ότι η προτεραιότητά τους είναι η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας και όχι η περαιτέρω παρεμπόδισή της.
Ο Αμερικανός έχει επικρίνει τους Ευρωπαίους για ανεπαρκή στήριξη, αφήνοντας να εννοηθεί ότι επανεξετάζει τη συμμετοχή των ΗΠΑ στο NATO. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ δήλωσε ότι αναμένει από την Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερο ρόλο. Παραμένει ασαφές αν η ευρωπαϊκή πρόθεση για παρέμβαση μόνο μετά το τέλος της σύγκρουσης θα ικανοποιήσει τον Αμερικανό πρόεδρο, σημειώνει η WSJ.
Οι τρεις στόχοι του σχεδίου
Το ευρωπαϊκό σχέδιο έχει τρεις βασικούς στόχους: πρώτον, τη δημιουργία των απαραίτητων υποδομών ώστε τα εκατοντάδες πλοία που βρίσκονται στα Στενά να μπορέσουν να απεγκλωβιστούν. Στη συνέχεια, την υλοποίηση μιας μεγάλης επιχείρησης αποναρκοθέτησης, προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος για τη διέλευση πολύ περισσότερων πλοίων σε ευρύτερο τμήμα της θαλάσσιας οδού. Το Ιράν έχει ναρκοθετήσει τμήματα των Στενών από τις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης, και η απομάκρυνση αυτών των ναρκών είναι κρίσιμη για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας.
Η ναρκαλιεία αποτελεί έναν τομέα στρατιωτικής ισχύος στον οποίο η Ευρώπη διαθέτει σημαντικά περισσότερα μέσα από τις ΗΠΑ, οι οποίες έχουν σε μεγάλο βαθμό αποσύρει τον στόλο ναρκαλιευτικών τους. Οι ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν πάνω από 150 τέτοια σκάφη, σύμφωνα με αναλυτές. Ωστόσο, πρόκειται για μια διαδικασία χρονοβόρα και ιδιαίτερα απαιτητική.
Ο τελικός στόχος είναι η καθιέρωση τακτικών στρατιωτικών συνοδειών και επιτήρησης — μέσω φρεγατών και αντιτορπιλικών — ώστε οι ναυτιλιακές εταιρείες να νιώθουν ότι η διέλευση από τα Στενά είναι ασφαλής. Σε αυτό το στάδιο δεν είναι σαφές πόσο μεγάλη ναυτική παρουσία θα απαιτηθεί.
Ακόμη και μετά από μια διαρκή κατάπαυση του πυρός, η παρουσία δυτικών στρατιωτικών δυνάμεων θα είναι κρίσιμη για την επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού, επισημαίνουν αναλυτές. «Κάποια στιγμή θα χρειαστεί ένα σύστημα συνοδείας ή κομβόι για την προστασία των πλοίων», δήλωσε ο Μουτζτάμπα Ράχμαν, επικεφαλής Ευρώπης της εταιρείας ανάλυσης κινδύνου Eurasia. «Οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι ναυλωτές πιθανότατα θα απαιτήσουν αυτή την προστασία».
Μοντέλο «Ασπίδες»
Η συμμαχική αποστολή θα βασιστεί στο μοντέλο «Ασπίδες», της ναυτικής δύναμης της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η οποία το 2024 συγκέντρωσε αρκετά κράτη-μέλη για τη συνοδεία εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα και την προστασία τους από επιθέσεις των Χούθι.
Κατά τη διάρκεια της αποστολής — που η Ε.Ε. χαρακτήρισε καθαρά αμυντική — χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Γερμανία και η Ελλάδα παρείχαν, εκ περιτροπής, φρεγάτες και ελικόπτερα για την αντιμετώπιση επιθέσεων με πυραύλους και drones. Οι σύμμαχοι διέθεταν περίπου τρία πλοία κάθε φορά για τη συνοδεία φορτίων και την επιτήρηση.
Η αποστολή αυτή λειτουργούσε ανεξάρτητα από την αμερικανική επιχείρηση Operation Prosperity Guardian, η οποία αναπτύχθηκε στην Ερυθρά Θάλασσα μεταξύ 2023 και 2025 και ήταν πολύ μεγαλύτερης κλίμακας, περιλαμβάνοντας αεροπλανοφόρα και αρκετά αντιτορπιλικά.
Η Γερμανία αντιμετωπίζει αυστηρούς συνταγματικούς περιορισμούς για τέτοιου είδους αποστολές. Για να συμμετάσχει σε μια αποστολή στο Ορμούζ, η κυβέρνηση θα πρέπει να εξασφαλίσει έγκριση από το κοινοβούλιο, κάτι που απαιτεί ισχυρή διεθνή εντολή.
Αυτή θα μπορούσε να είναι μια εντολή βάσει του Κεφαλαίου IV του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, με δυνατότητα χρήσης βίας πέραν της αυτοάμυνας. Εναλλακτικά, η Ε.Ε. θα μπορούσε να επεκτείνει την εντολή της αποστολής Ασπίδες στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η Γερμανία θα μπορούσε να συνεισφέρει πλοία, συμπεριλαμβανομένων ναρκαλιευτικών. Η μοίρα ναρκαλιευτικών της εδρεύει στο Κίελο, στη Βαλτική, και περιλαμβάνει περίπου 12 σκάφη εντοπισμού και εξουδετέρωσης ναρκών.
Το γερμανικό ναυτικό είναι αυτή τη στιγμή ανεπτυγμένο στη Βαλτική και στον Βόρειο Ατλαντικό για την αποτροπή της Ρωσίας, γεγονός που σημαίνει ότι το Βερολίνο θα πρέπει να διασφαλίσει ότι μπορεί να μεταφέρει μέρος αυτών των μέσων στη Μέση Ανατολή χωρίς να διακινδυνεύσει αυτή την αποστολή.
Ενας ακόμη τομέας στον οποίο η Γερμανία μπορεί να συμβάλει είναι η επιτήρηση. Διατηρεί τουλάχιστον ένα αεροσκάφος επιτήρησης στο Τζιμπουτί, το οποίο συμμετείχε στην αποστολή της Ερυθράς Θάλασσας.
Το σχέδιο βασίζεται επίσης ευρύτερα στην έννοια της «Συμμαχίας των Προθύμων», όπως στην περίπτωση της Ουκρανίας, όπου αρκετές ευρωπαϊκές χώρες προτίθενται να αναπτύξουν περιορισμένες στρατιωτικές δυνάμεις, αλλά μόνο μετά την επίτευξη μόνιμης ειρηνευτικής συμφωνίας, με στόχο την αποτροπή και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επενδυτών στην ουκρανική οικονομία.
Πηγή: Wall Street Journal
