Με μια ασυνήθιστη διπλωματική διαφωνία στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά και υψηλές προσδοκίες για την εμβάθυνση της στρατηγικής συνεργασίας με τον Καναδά, αρχίζει σήμερα στο Μόντρεαλ η διήμερη Σύνοδος Κορυφής Ε.Ε. – Καναδά.

Η Γερμανία πέτυχε τελικά να αφαιρεθεί από την κοινή δήλωση η αναφορά στη «συνδεδεμένη συμμετοχή» (associate membership) του Καναδά στην Ε.Ε., την οποία είχε προαναγγείλει τον Σεπτέμβριο η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Η πρόεδρος της Κομισιόν, ωστόσο, εμφανίζεται αποφασισμένη να μην εγκαταλείψει την πρωτοβουλία της.

Φθάνοντας χθες στο Μόντρεαλ, η Φον ντερ Λάιεν επανέλαβε δημόσια τη φιλοδοξία να έρθει ο Καναδάς πιο κοντά από ποτέ στην Ενωση ως «συνδεδεμένο μέλος» της.

Η επιμονή της έρχεται σε αντίθεση με τον συμβιβασμό που επιτεύχθηκε στις Βρυξέλλες, έπειτα από εντατικές διαβουλεύσεις του γραφείου του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα με τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Η συμφωνηθείσα διατύπωση προβλέπει μια «ολοένα στενότερη σύνδεση» με τον Καναδά, χωρίς πλήρη ένταξη, το περιεχόμενο της οποίας θα προσδιοριστεί έως το 2027, ενώ ο Μαρκ Κάρνεϊ θα προσκληθεί στην επόμενη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας.

Οι αντιδράσεις και η ελληνική στάση

Η διαφωνία δεν περιορίστηκε στο Βερολίνο. Γαλλία, Ιταλία και Ελλάδα διατύπωσαν επίσης ενστάσεις στο σχέδιο της κοινής δήλωσης, που είχε υποβληθεί την Τρίτη προς έγκριση μέσω της διαδικασίας σιωπής.

Η Γερμανία πρωτοστάτησε στις αντιδράσεις, θεωρώντας προβληματική την υιοθέτηση ενός όρου που δεν προβλέπεται από τις ευρωπαϊκές Συνθήκες και του οποίου οι νομικές συνέπειες παραμένουν αδιευκρίνιστες.

Και για την Αθήνα, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, οι επιφυλάξεις αφορούσαν, κυρίως, το ενδεχόμενο δημιουργίας προηγουμένου για άλλες τρίτες χώρες.

Ενόχληση είχε ουσιαστικά προκαλέσει στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες η επιλογή της προέδρου της Κομισιόν να παρουσιάσει τον όρο «συνδεδεμένου μέλους» –που δεν υπάρχει στις Συνθήκες– χωρίς να διαβουλευθεί προηγουμένως με τα κράτη-μέλη.

Επιπρόσθετα, το Βερολίνο είχε προτείνει αντίστοιχο καθεστώς για την Ουκρανία, ως ενδιάμεσο στάδιο πριν από την πλήρη ένταξή της, που δεν είχε γίνει αποδεκτό.

Πάντως, από την πλευρά του, ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ προτιμά τον όρο «Συμμαχία για το Μέλλον», δίνοντας προτεραιότητα στο ουσιαστικό περιεχόμενο της συνεργασίας.

Τι προσδοκούν Βρυξέλλες και Οτάβα

Παρά τις διαφωνίες, η Σύνοδος αναμένεται να σηματοδοτήσει ένα νέο κεφάλαιο στις σχέσεις των δύο πλευρών. Οπως εξηγεί Ευρωπαίος αξιωματούχος, κεντρική επιδίωξη είναι η δημιουργία ενός κοινού χώρου οικονομικής ευημερίας και ασφάλειας, με μεγαλύτερη διασύνδεση των αλυσίδων εφοδιασμού, κοινές επενδύσεις και στενότερο συντονισμό απέναντι στις διεθνείς οικονομικές πιέσεις.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η περαιτέρω αξιοποίηση της εμπορικής συμφωνίας CETA, με το διμερές εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών να έχει αυξηθεί κατά περίπου 80% από την προσωρινή εφαρμογή της το 2017.

Σύμφωνα με τον ίδιο αξιωματούχο, στις προσδοκίες της Συνόδου περιλαμβάνονται η προώθηση μιας συμφωνίας ψηφιακού εμπορίου, η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των αρχών ανταγωνισμού και μια συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για τη χρηματοδότηση έργων κρίσιμων πρώτων υλών.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στη συνεργασία στην τεχνητή νοημοσύνη, στους υπερυπολογιστές και στις ασφαλείς δορυφορικές επικοινωνίες, με τη διερεύνηση της συμμετοχής του Καναδά σε ευρωπαϊκά διαστημικά προγράμματα.

Στην ενεργειακή ατζέντα περιλαμβάνεται η αναβάθμιση της συνεργασίας στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, ενώ εξετάζονται και δυνατότητες στενότερης συνεργασίας στην προμήθεια ενεργειακών πόρων.

Αμυνα, Ουκρανία και ο παράγοντας Τραμπ

Σημαντικό μέρος των συζητήσεων θα αφορά την ασφάλεια και την άμυνα, καθώς ο Καναδάς είναι η πρώτη μη ευρωπαϊκή χώρα που συμμετέχει στο χρηματοδοτικό εργαλείο SAFE, ενώ οι δύο πλευρές επιδιώκουν να ενισχύσουν την ήδη υφιστάμενη εταιρική σχέση τους στον τομέα της άμυνας.

Στην ατζέντα βρίσκονται ακόμη η συνέχιση της υποστήριξης προς την Ουκρανία και κυρίως η χρηματοδοτική στήριξη της Οτάβας, η ασφάλεια στην Αρκτική και η αντιμετώπιση υβριδικών απειλών.

Σε κάθε περίπτωση, η ευρύτερη γεωπολιτική συγκυρία προσδίδει ιδιαίτερο βάρος στη Σύνοδο.

Η εμπορική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ και η αβεβαιότητα στις διατλαντικές σχέσεις ωθούν τον Καναδά να αναζητήσει εναλλακτικούς οικονομικούς εταίρους, ενώ η Ε.Ε. επιδιώκει να ενισχύσει τις στρατηγικές συμμαχίες της.

Βασικός στόχος, πάντως, είναι η νέα συνεργασία να αποφέρει απτά αποτελέσματα, ακόμα και χωρίς συμφωνία για το θεσμικό καθεστώς που οραματίστηκε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.