Με τις κρίσεις να απαιτούν άμεσες αποφάσεις και τον νέο ευρωπαϊκό εκλογικό κύκλο να περιορίζει ολοένα περισσότερο τα περιθώρια πολιτικών συμβιβασμών, ολοκληρώθηκε χθες η διήμερη Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες.

Από την ενεργειακή ακρίβεια και το μεταναστευτικό έως τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό και τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, οι «27» αναγνώρισαν το επείγον των προκλήσεων, χωρίς, όμως, για ακόμα μια φορά να γεφυρώσουν τις βαθιές διαφωνίες τους.

Με τις ισπανικές εκλογές τον Νοέμβριο και τις γαλλικές προεδρικές τον Απρίλιο, ενώ ακολουθούν αναμετρήσεις και σε άλλα κράτη-μέλη, η πολιτική πίεση αυξάνεται. Και μαζί της ο κίνδυνος οι ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις να μετατραπούν σε προέκταση των εθνικών προεκλογικών αντιπαραθέσεων.

Η τρίωρη «μάχη» για την ενέργεια

Η ενέργεια αποτέλεσε το δυσκολότερο πεδίο αντιπαράθεσης. Επί περίπου τρεις ώρες την Πέμπτη, οι ηγέτες συγκρούστηκαν για το σύστημα εμπορίας εκπομπών, με την Πολωνία, την Ιταλία και άλλες χώρες να πιέζουν για αλλαγές ή περαιτέρω αναβολή του ETS2, που αφορά τις οδικές μεταφορές και τη θέρμανση των κτιρίων. Απέναντί τους, κυρίως η Γερμανία επέμεινε στη διατήρηση του ευρωπαϊκού πλαισίου τιμολόγησης του άνθρακα.

Νέα αναβολή, πάντως, δεν συμφωνήθηκε. Στα τελικά συμπεράσματα οι «27» ζητούν επείγουσα αναθεώρηση του υφιστάμενου συστήματος ETS και επικαιροποίηση της αξιολόγησης των επιπτώσεων του ETS2, διατηρώντας τον κεντρικό ρόλο του συστήματος στην πράσινη μετάβαση.

Σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε πέντε παρεμβάσεις, μεταξύ των οποίων η παράταση των κρατικών ενισχύσεων, η ενίσχυση των κοινών αγορών ενέργειας, η αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων για το μεθάνιο και πρωτοβουλίες για τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια.

Σε κάθε περίπτωση, οι ηγέτες ζήτησαν επιπλέον «περαιτέρω βραχυπρόθεσμα μέτρα» για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων τιμών.

Κερδισμένη φαίνεται ότι έφυγε από τις Βρυξέλλες η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι καθώς εξασφάλισε προκαταρκτική συνεννόηση με την Κομισιόν για το ιταλικό διάταγμα μείωσης των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας, με στόχο τον περιορισμό των επιπτώσεων του ακριβού φυσικού αερίου. Τα μέτρα απομένει να κοινοποιηθούν και να αξιολογηθούν επισήμως.

AP Photo/Geert Vanden Wijngaert

Για την Αθήνα, ανοιχτό παραμένει το αίτημα πρόσθετης δημοσιονομικής «ευελιξίας» για στοχευμένη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ξεκαθάρισε ότι «δεν θα αλλάξει τίποτα στα πλεονάσματα», προσθέτοντας πως η κυβέρνηση «κρατά εφεδρείες» για τον χειμώνα.

Η σύγκρουση για το μεταναστευτικό

Στο μεταναστευτικό, οι διαφωνίες αποδείχθηκαν τόσο έντονες ώστε οι εννέα παράγραφοι προηγούμενων σχεδίων περιορίστηκαν τελικά σε μόλις δύο.

Σύμφωνα με ευρωπαϊκή διπλωματική πηγή, η Δανία, η Ιταλία και η Πολωνία επιδίωκαν τρεις συγκεκριμένες αλλαγές: να αναγνωριστεί η παράτυπη μετανάστευση ως σημαντική ανησυχία για τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, να επιταχυνθούν οι προσπάθειες περιορισμού των παραγόντων, που ενθαρρύνουν τις παράτυπες αφίξεις και να εξεταστεί μηχανισμός συντονισμού μεταξύ κρατών-μελών για εθνικές μεταναστευτικές αποφάσεις με διασυνοριακές επιπτώσεις.

Η τελευταία πρόταση στόχευε εμμέσως την Ισπανία και την πολιτική μαζικών νομιμοποιήσεων της κυβέρνησης Σάντσεθ.

Η πρωτοβουλία συνδέθηκε επίσης με προσπάθειες αυστηρότερης αναφοράς στις συνέπειες της παράτυπης μετανάστευσης για την κοινωνική συνοχή και την ασφάλεια.

AP Photo/Francois Walschaerts, Pool

Ο Πέδρο Σάντσεθ αντιστάθηκε και ουσιαστικά «μπλόκαρε» τις προτεινόμενες διατυπώσεις, έχοντας τη στήριξη της Γαλλίας και της Πορτογαλίας.

Ο Εμανουέλ Μακρόν, μάλιστα, χαρακτήρισε τη συζήτηση «κακή», προειδοποιώντας ότι η πολιτικοποίηση του μεταναστευτικού προκαλεί διχασμό και καθιστά την Ε.Ε. λιγότερο αποτελεσματική. Υπερασπίστηκε, παράλληλα, την Ισπανία απέναντι στην κρίση της Θέουτα, κάνοντας λόγο για υβριδική επίθεση.

Στα τελικά συμπεράσματα, οι επίμαχες αναφορές τελικά απαλείφθηκαν. Διατηρήθηκε, ωστόσο, η δέσμευση της Κομισιόν για νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο έκτακτης απόκρισης σε αιφνίδιες μαζικές αφίξεις και εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών, έως το τέλος του έτους.

Πρόκειται για πρωτοβουλία που συμπίπτει με την πρόταση της Αθήνας, που μετά τη Θέουτα έχει ζητήσει πρόσθετα ευρωπαϊκά εργαλεία αντιμετώπισης εξαιρετικών μεταναστευτικών πιέσεων, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας προσωρινής αναστολής των διαδικασιών ασύλου σε περιπτώσεις μαζικών αφίξεων ή εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών.

Πάντως, πριν το τέλος της Συνόδου, Ιταλία και Ισπανία συμφώνησαν να αναζητήσουν- μέσω των υπουργών Εσωτερικών τους – εναλλακτικούς τρόπους συνεργασίας, ώστε να αρθούν οι προσωρινοί έλεγχοι στα μεταξύ τους σύνορα, που επιβλήθηκαν μετά την κρίση στη Θέουτα.

Η προειδοποίηση Μακρόν και η «σκιά» της Λεπέν

Στο μεταξύ, ο επόμενος επταετής προϋπολογισμός, ύψους περίπου 2 τρισ. ευρώ, αναδεικνύεται πλέον σε αγώνα δρόμου (και) με τον εκλογικό χρόνο.

Οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες εξακολουθούν να απαιτούν περιορισμό των δαπανών, ενώ οι υπέρμαχοι της Συνοχής αντιδρούν στις περικοπές της ιρλανδικής πρότασης, ύψους 141 δισ. ευρώ.

Πάντως, η πίεση για συμφωνία έως τον Δεκέμβριο δεν είναι μόνο διαδικαστική. Ο Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε τους ομολόγους του ότι, εάν οι διαπραγματεύσεις παραταθούν, δεν θα μπορεί να δεσμεύσει πολιτικά τη Γαλλία, ενόψει της προεδρικής αναμέτρησης.

AP Photo/Geert Vanden Wijngaert

Άλλωστε, και αυτή την εβδομάδα, η Μαρίν Λεπέν χαρακτήρισε «δημοκρατικό σκάνδαλο» ενδεχόμενη συμφωνία πριν από τις γαλλικές εκλογές, ενώ έχει απειλήσει να μειώσει τη γαλλική συνεισφορά στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Απαντώντας σε ερώτηση της «Κ», ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραδέχθηκε ότι δεν μπορεί να προεξοφλήσει συμφωνία τον Δεκέμβριο. Επέμεινε, πάντως, στη διατήρηση των κονδυλίων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και της Συνοχής τουλάχιστον στα επίπεδα της αρχικής πρότασης της Κομισιόν.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα αναλαμβάνει πλέον να αναζητήσει νέο συμβιβασμό, ενόψει (και) της έκτακτης Συνόδου της 26ης Νοεμβρίου, που θα αφιερωθεί αποκλειστικά στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Η έγκαιρη συμφωνία είναι κρίσιμη και για να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες νομοθετικές διαδικασίες το 2027, ώστε να μη διακοπεί η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση από τον Ιανουάριο του 2028.

Το νέο χρηματοδοτικό «κενό» της Ουκρανίας και οι Patriot

Χωρίς απόφαση έμεινε και το πρόσθετο χρηματοδοτικό «κενό» της Ουκρανίας για το 2027, που εκτιμάται σε περίπου 70 δισ. ευρώ.

Στις Βρυξέλλες, όπου βρέθηκε χθες, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ζήτησε ενίσχυση της ευρωπαϊκής στήριξης, ενώ οι ηγέτες ανέθεσαν στην Κομισιόν να παρουσιάσει συγκεκριμένες επιλογές χρηματοδότησης έως το τέλος Νοεμβρίου.

Ο Ουκρανός πρόεδρος έθεσε, παράλληλα, με ιδιαίτερη έμφαση την ανάγκη προμήθειας πυραύλων αναχαίτισης PAC-2 και PAC-3 για τα συστήματα Patriot, καθώς οι αμερικανικές παραδόσεις κατευθύνονται πλέον κατά προτεραιότητα στη Μέση Ανατολή.

AP Photo/Omar Havana

«Δεν είμαστε προορισμός προτεραιότητας» για τους συγκεκριμένους πυραύλους, παραδέχθηκε στη συνέντευξη Τύπου, τονίζοντας ότι οι ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν επαρκή αποθέματα για να καλυφθούν οι ελάχιστες ανάγκες της Ουκρανίας τον χειμώνα. «Το ερώτημα είναι με ποιους αριθμούς θα μας στηρίξουν», επισήμανε.

Το ζήτημα αφορά κυρίως την Αθήνα και τη Μαδρίτη, που εδώ και μήνες δέχονται πιέσεις από ευρωπαϊκούς και νατοϊκούς συμμάχους για παραχώρηση πυραύλων αναχαίτισης από τα αποθέματά τους.

Ερωτηθείς στη συνέντευξη Τύπου εάν το Κίεβο έχει υποβάλει σχετικό αίτημα στην Ελλάδα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης απέφυγε να απαντήσει συγκεκριμένα.

«Δεν θα σχολιάσω δημόσια το ζήτημα αυτό», δήλωσε, ξεκαθαρίζοντας ότι η Αθήνα θα συνεχίσει να στηρίζει την Ουκρανία, «χωρίς να υπονομεύουμε τις αμυντικές δυνατότητες της Ελλάδας». Υπενθύμισε, μάλιστα, ότι η χώρα βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη γεωγραφική περιοχή και έχει και άλλες αμυντικές υποχρεώσεις.