Επειδή το μέλλον είναι πάντα άδηλον, είναι αναπόφευκτο να διαψεύδονται συχνά ακόμη και οι πλέον ειδικοί όταν μιλούν στην αυγή μιας νέας χρονιάς για όσα αναμένουν ότι θα συμβούν στη διάρκειά της. Ηταν, ωστόσο, τόσο καθοριστικές οι εξελίξεις που επηρέασαν την παγκόσμια οικονομία το 2025 και έχουν τόσο βαθιές ρίζες, ώστε δύσκολα φαντάζεται κανείς το 2026 χωρίς έναν σημαντικό ρόλο γι’ αυτές. Η επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης και η ιδιαίτερη θέση που έχει καταλάβει στον ούτως ή άλλως πυρετώδη ανταγωνισμό των δύο υπερδυνάμεων μια άλλη επέλαση, εκείνη των κινεζικών προϊόντων στις ευρωπαϊκές αγορές, η προσπάθεια της Ευρώπης να αυτονομηθεί και να ανταγωνιστεί, η αναζήτηση στρατηγικής σημασίας μετάλλων και το πλεόνασμα υδρογονανθράκων θα έχουν συνέχεια.

Δοκιμασίες για την ΑΙ

Πρόωρα υπό μία έννοια αλλά αναπόφευκτα, το 2026 θα είναι ένα έτος δοκιμασίας επί του πεδίου για την τεχνητή νοημοσύνη και τα όσα μαγικά έχει υποσχεθεί. Αν δεν εκπληρώσει προσδοκίες που ενέπνευσε ως προς τις εφαρμογές της ή ως προς τα κέρδη για όσους επένδυσαν σε αυτήν, ενδέχεται να προκαλέσει αναταραχή στις αγορές. Παράλληλα, όμως, το 2026 θα τεθεί επιτακτικά το ζήτημα της «εθνικής κυριαρχίας στην τεχνητή νοημοσύνη», η πρόκληση που θέτει η επιθετική αυτή νέα τεχνολογία τόσο για την Ευρώπη όσο και για τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Καθώς γενικεύεται η χρήση της στις περισσότερες επιχειρήσεις, αναμένεται να γίνεται αισθητός ο αντίκτυπος στις αγορές εργασίας, με τις χιλιάδες θέσεις που θα υποκαθιστά. Δεν θα είναι, ωστόσο, ομοιόμορφος ο αντίκτυπος καθώς οι ανεπτυγμένες οικονομίες έχουν ήδη σπεύσει να την υιοθετήσουν, ενίοτε ίσως παράτολμα και άκριτα, και αυτό συνεπάγεται δύο επιπτώσεις: αφενός ότι το εργατικό δυναμικό των ανεπτυγμένων οικονομιών θα πληγεί πολύ περισσότερο, με τον αντίκτυπο να εκτιμάται ότι θα φτάσει στο 60% σε βάθος δεκαετίας και αφετέρου ότι θα διευρυνθεί η ανισότητα εξαιτίας του αντίκτυπου στην αγορά εργασίας, αλλά και επειδή η τεχνητή νοημοσύνη θα επιταχύνει την παραγωγικότητα στον ανεπτυγμένο κόσμο ανοίγοντας περισσότερο την ψαλίδα με τις χώρες χαμηλότερου εισοδήματος.

Στο μεταξύ, οι εταιρείες του κλάδου σε Κίνα και ΗΠΑ, DeepSeek, Alibaba, OpenAI και πολλές άλλες νεοφυείς, θα συνεχίσουν τον λυσσαλέο ανταγωνισμό για να αναπτύξουν τα ισχυρότερα μοντέλα και να κυριαρχήσουν στον κλάδο. Και δεδομένου ότι οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, οι δύο υπερδυνάμεις, ελέγχουν τρεις υπερυπολογιστές τεχνητής νοημοσύνης, θα εκτοξευθεί στα ύψη το μερίδιό τους από τις δυνατότητες της νέας τεχνολογίας. Θα διευρυνθεί έτσι το χάσμα ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις και τον υπόλοιπο κόσμο, εντείνοντας την πίεση στην Ευρώπη πρωτίστως, αλλά σε κάθε άλλη μεσαία δύναμη για να ενισχύσει τις υποδομές της για την τεχνητή νοημοσύνη προκειμένου να προστατεύσει τα εθνικά της συμφέροντα.

Ηδη οι προσπάθειες της Ε.Ε. να κινητοποιήσει 200 δισ. ευρώ για επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη με το πρόγραμμα AI Champions Initiative, αλλά και οι συνεχιζόμενες επενδύσεις της Ινδίας σε υποδομές ΑΙ αναμένεται να εξωθήσουν και άλλες χώρες μεσαίου εισοδήματος να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο. Παράλληλα θα ενταθούν οι προσπάθειες για τη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς σε αντίθεση με τις τάσεις απορρύθμισης των ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, πολλές χώρες θα επιχειρήσουν να θεσπίσουν ασφαλιστικές δικλίδες.

Στην εκπνοή της χρονιάς, το Σαββατοκύριακο που πέρασε, η Κίνα παρουσίασε νέους κανόνες που στοχεύουν ειδικότερα στην προστασία των παιδιών από συμμετοχή σε τυχερά παιχνίδια, κατάχρηση στις ώρες χρήσης και προπαντός οδηγίες για αυτοτραυματισμούς και αυτοκτονίες. Και τον Φεβρουάριο εκπρόσωποι κυβερνήσεων, επιχειρήσεων και της επιστημονικής κοινότητας, αλλά και στελέχη οργανώσεων θα συγκεντρωθούν στο Νέο Δελχί όπου έχει προγραμματιστεί να γίνει η σύνοδος κορυφής για τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης και τον Ιούλιο θα ακολουθήσει ο Νέος Διάλογος των Ηνωμένων Εθνών στη Γενεύη.

Η κούρσα των τεχνολογικών κολοσσών

Ως αναπόφευκτο συνεπακόλουθο της τεχνητής νοημοσύνης και της επέλασής της στις οικονομίες ανά τον κόσμο θα εξακολουθήσει να τροφοδοτείται και το 2026 η «φούσκα» των τεχνολογικών κολοσσών με τις ιλιγγιώδεις δαπάνες τους, που το 2025 έθρεψε την άνοδο του δείκτη του αμερικανικού χρηματιστιρίου S&P 500 κατά σχεδόν 20%. Οι κύριοι παίκτες που την τροφοδότησαν –Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon, Nvidia, Meta και Tesla– αντιπροσωπεύουν περίπου το 1/3 της συνολικής αξίας του δείκτη S&P 500, με αποτέλεσμα μια δυσανάλογα μεγάλη μερίδα των συναλλαγών να αφορά τις μετοχές αυτών των επτά εταιρειών.

Εχουν ήδη επενδύσει εκατοντάδες δισ. δολάρια για να εξασφαλίσουν υπολογιστική δύναμη και για να κατασκευάσουν και να τροφοδοτήσουν με ενέργεια τα ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχουν αντλήσει τα έσοδα που θα αναλογούσαν σ’ αυτές τις επενδύσεις. Σχεδιάζουν, όμως, να συνεχίσουν στην ίδια κατεύθυνση και να αυξάνουν με γεωμετρική πρόοδο τις επενδύσεις τους.

Η Meta, για παράδειγμα, που το 2025 δαπάνησε για την τεχνητή νοημοσύνη περίπου 72 δισ. δολ., εκτιμά ότι στη διάρκεια του 2026 θα δαπανήσει για τον ίδιο λόγο ίσως περισσότερα από 100 δισ. δολ. Η Microsoft προβλέπει ότι το 2026 οι δαπάνες της για τη νέα τεχνολογία θα φτάσουν σχεδόν τα 140 δισ. δολ., ενώ και οι επτά επίμαχες εταιρείες σχεδιάζουν να αυξήσουν τις ιλιγγιώδεις επενδύσεις τους.

Ετσι η ανησυχία για τη «φούσκα» μοιραία θα παραταθεί και πιθανώς θα ενταθεί, καθώς επενδυτές, παράγοντες της αγοράς αλλά και οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι αυτός ο υπερενθουσιασμός δεν είναι βιώσιμος, δεν θα μπορέσει να αντέξει σε κάποια ενδεχόμενα πλήγματα, αρκετά πιθανά στη γεωπολιτική αβεβαιότητα των τελευταίων ετών και το χειρότερο, ότι είναι «συγκεντρωμένος» σε ελάχιστες εταιρείες και αφορά μόνο μια συγκεκριμένη τεχνολογία.

Μια τεχνολογία που δεν αποκλείεται να αποδειχθεί υπερτιμημένη. Δεν είναι, άλλωστε, λίγοι οι αναλυτές της αγοράς που προειδοποιούν ότι οι προσδοκίες για συνεχή άνοδο του αμερικανικού χρηματιστηρίου βασίζονται στην εμπειρία παρελθόντων ετών, στον περασμένο αιώνα για την ακρίβεια, όταν οι ΗΠΑ ήταν η αδιαμφισβήτητη κυρίαρχη υπερδύναμη που βελτίωνε διαρκώς το βιοτικό επίπεδο των πολιτών της.

Τα κινεζικά ηλεκτροκίνητα κατακτούν τους ευρωπαϊκούς δρόμους

Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία αντιμετωπίζει τον εφιάλτη των κινεζικών ηλεκτροκίνητων οχημάτων, το «δεύτερο κινεζικό σοκ», όπως αποκάλεσαν οι οικονομολόγοι τη νέα επέλαση των κινεζικών εξαγωγών στην Ευρώπη, συνεπακόλουθο των δασμών του Τραμπ που έκλεισαν έως ένα βαθμό την πόρτα της αμερικανικής οικονομίας στην Κίνα.

Είναι η μεγάλη πρόκληση για τη Volkswagen που προσφάτως ανακοίνωσε ότι δεν θα παράγει πλέον ούτε ένα όχημά της εντός Γερμανίας, αλλά υπόσχεται αντεπίθεση: η εμβληματική αυτοκινητοβιομηχανία της Γερμανίας θα παρουσιάσει το δικό της ηλεκτροκίνητο μέσα στο 2026, που θα κατασκευάσει στην Ισπανία με αρχική τιμή 25.000 ευρώ.

Από τον Απρίλιο και την επιβολή των δασμών και μέχρι περίπου τον Νοέμβριο οι εισαγωγές κινεζικών αυτοκινήτων στην Ευρώπη υπερδιπλασιάστηκαν και οι τιμές τους υποχώρησαν κατά 15%. Η επέλαση θα συνεχιστεί και το 2026. Παρά τους δασμούς που έχει επιβάλει η Ε.Ε. από το 2024, τα κινεζικά ηλεκτροκίνητα θα εξακολουθήσουν και το 2026 να κερδίζουν ολοένα και περισσότερο μερίδιο από τις ευρωπαϊκές αγορές καθώς καμία ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τις χαμηλές τιμές τους.

Και η Ε.Ε. είναι απίθανο να προχωρήσει σε πιο επιθετικά μέτρα κατά των κινεζικών εισαγωγών. Η Κίνα είναι σημαντική αγορά για τις ευρωπαϊκές εξαγωγές, αλλά πρωτίστως είναι απολύτως απαραίτητη ως πηγή κρίσιμων πρώτων υλών και ιδιαιτέρως για τη βιομηχανία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, στις οποίες βασίζει η Ευρώπη τις ελπίδες της να μειώσει το κόστος της ενέργειας. Πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν θέλουν να χάσουν τις κινεζικές επενδύσεις, ενώ οι μονάδες παραγωγής κινεζικών ηλεκτροκίνητων οχημάτων βρίσκονται σε ευρωπαϊκές χώρες, σε Γερμανία, Ισπανία και Ουγγαρία και προσφέρουν θέσεις εργασίας και έσοδα από φόρους.

Για τις γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες και ειδικά τις VW, BMW και Mercedes, ο μεγαλύτερος εφιάλτης είναι η επέλαση της κινεζικής BYD, το όνομα της οποίας είναι ενδεικτικά το ακρωνύμιο των λέξεων Build Your Dreams που σημαίνει «χτίσε τα όνειρά σου». Αφού κατέκτησε σταθερά και κάπως αθόρυβα μια σταθερή πελατειακή βάση στην Ευρώπη, η BYD ετοιμάζεται για δυναμική επίθεση στο εγγύς μέλλον. Με τη νέα μονάδα της στην Ουγγαρία που έχει αρχική παραγωγική δυνατότητα 150.000 οχήματα τον χρόνο, η κινεζική αυτοκινητοβιομηχανία θα παρακάμψει τους δασμούς της Ε.Ε. στα κινεζικά αυτοκίνητα.

Φθηνό αέριο και πετρέλαιο

Το 2026 ο κόσμος θα «κολυμπάει» στο πετρέλαιο και οι τιμές του αναμένεται να υποχωρήσουν περαιτέρω από το 20% στη διάρκεια του 2025. Οι λόγοι πολλοί, καθώς η προσφορά έχει αυξηθεί από τον ΟΠΕΚ που τελευταία σπεύδει να αναπληρώσει όση μείωση της παραγωγής του είχε αποφασίσει τα τελευταία χρόνια. Πιθανότατα θα μειωθεί η ζήτηση από την Κίνα που έχει συγκεντρώσει τεράστια αποθέματα από τον Απρίλιο του 2025, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ενθαρρύνει εις το έπακρον τους αμερικανικούς πετρελαϊκούς κολοσσούς να προχωρήσουν επιθετικά σε εξορύξεις με το γνωστό «drill baby drill».

Και οι Chevron και ExxonMobil αντλούν πυρετωδώς «μαύρο χρυσό» στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και τις προσφάτως ανακηρυχθείσες νέες δυνάμεις του πετρελαίου, όπως η Γουιάνα. Σημαντικός παράγων, ότι ποτέ δεν εφαρμόστηκε ολοκληρωτικό εμπάργκο κατά του ρωσικού πετρελαίου. Ετσι η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (ΙΕΑ) προβλέπει πως το 2026 η προσφορά πετρελαίου θα υπερβεί τη ζήτηση κατά 3,85 εκατ. βαρέλια την ημέρα, ποσό αντίστοιχο με περίπου το 4% της παγκόσμιας ζήτησης.

Ανάλογη αναμένεται να είναι η κατάσταση και στην παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου, η τιμή του οποίου έχει έτσι κι αλλιώς υποχωρήσει στην Ευρώπη περίπου στα 27 ευρώ η μεγαβατώρα, πλησιάζοντας δηλαδή τα 20 ευρώ στα οποία βρισκόταν πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Σύμφωνα με την ΙΕΑ, αναμένεται ένα τσουνάμι από υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) κατά κύριο λόγο από τις ΗΠΑ. Η ΙΕΑ προβλέπει ειδικότερα ότι έως το 2030 η νέα παραγωγική δυνατότητα για εξαγωγές LNG θα αυξάνεται παγκοσμίως κατά 300 δισ. κυβικά μέτρα τον χρόνο και θα καταγράφει άλμα 50%.

Η Ε.Ε. αναζητεί σπάνιες γαίες

Στις αρχές του 2026 αναμένεται να παρουσιάσει η Κομισιόν κατευθυντήριες γραμμές σχετικές με την έκδοση αδειών για την εξόρυξη σπάνιων γαιών, καθώς ετοιμάζεται για μια δυναμική πλέον αναζήτηση σπάνιων γαιών και γενικότερα στρατηγικής σημασίας μετάλλων με σκοπό την απεξάρτησή της από την Κίνα. Το 2026 αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή το πρόγραμμα ResourceEU που παρουσίασε η Κομισιόν στις αρχές Δεκεμβρίου και με το οποίο η Γηραιά Ηπειρος σχεδιάζει να τροποποιήσει την εφοδιαστική αλυσίδα της σε ό,τι αφορά τα κρίσιμα μέταλλα όπως οι σπάνιες γαίες, στρεφόμενη σε νέους προμηθευτές αλλά και στην εγχώρια παραγωγή της.

Σουηδία και Νορβηγία έχουν ήδη δρομολογήσει την εκμετάλλευση δύο σημαντικών κοιτασμάτων σπάνιων γαιών. Το μεγαλύτερο είναι το κοίτασμα που εντόπισε το 2024 η Rare Earths Norway και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις περιέχει 8,8 εκατ. μετρικούς τόνους οξειδίων σπάνιων γαιών εντός των οποίων ανιχνεύονται 1,5 εκατ. μετρικοί τόνοι μαγνητών σπάνιων γαιών. Η Σουηδία το 2023 είχε εντοπίσει κοίτασμα στην περιοχή Κιρούνα, που σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις περιέχει πάνω από ένα εκατ. τόνους σπάνιων γαιών.

Τεστ αντοχής της παγκόσμιας οικονομίας

Ανάμεσα στα μεγάλα ερωτήματα για το 2026 είναι το κατά πόσον θα εξακολουθήσουν να στηρίζουν την παγκόσμια οικονομία οι δυνάμεις που τη στήριξαν εντυπωσιακά το 2025. Γιατί η μεγάλη έκπληξη του 2025 ήταν η τεράστια αντοχή που επέδειξε η παγκόσμια οικονομία στους επιθετικούς δασμούς που επέβαλε ο Ντόναλντ Τραμπ σχεδόν σε όλους τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, με τον αντίκτυπό τους να είναι πολύ μικρότερος από ό,τι είχαν προβλέψει οι οικονομολόγοι.

Το ΔΝΤ, που συνήθως αναθεωρεί επανειλημμένως τις εκτιμήσεις του, προβλέπει ότι το 2026 η ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας μόλις που θα υπερβεί το 3%. Και οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι οι αντοχές της παγκόσμιας οικονομίας οφείλονταν στην έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης και στις ιλιγγιώδεις δαπάνες της, στην εντυπωσιακή στροφή της Γερμανίας σε δημοσιονομική χαλάρωση και δραστική αύξηση των δαπανών της, στην έκρηξη των αμυντικών δαπανών σε όλη την Ευρώπη, αλλά και στην υποτίμηση του δολαρίου.

Εν ολίγοις, σε παράγοντες που το 2026 μπορούν να ανατραπούν αν, για παράδειγμα, «σκάσει η φούσκα» στις αγορές ή έστω υποχωρήσει σημαντικά ο ενθουσιασμός για την τεχνητή νοημοσύνη με άμεσο αντίκτυπο στην αμερικανική οικονομία. Παράλληλα, όμως, οι αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου των ΗΠΑ ενδέχεται να περιορίσουν σημαντικά την πολιτική του Τραμπ σε ό,τι αφορά τους δασμούς, επαναφέροντας μέρος της παλαιότερης ισορροπίας στο διεθνές εμπόριο.

Στην Κίνα, που τα τελευταία χρόνια γνωρίζει μια παρατεταμένη επιβράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης και ταυτόχρονα μια παρατεταμένη κρίση στην αγορά ακινήτων, η κατάσταση θα μπορούσε να επιδεινωθεί με μεγαλύτερη πτώση των τιμών των ακινήτων, περαιτέρω ανταγωνισμό για μείωση των τιμών ανάμεσα στις επιχειρήσεις και αναπόφευκτα περαιτέρω αποπληθωρισμό. Και βέβαια αστάθμητος παράγων μπορεί να αποδειχθεί η προθυμία που επέδειξαν πολλοί εμπορικοί εταίροι των ΗΠΑ να μην προβούν σε αντίποινα και να εξακολουθήσουν να συναλλάσσονται εμπορικά με έναν συνδυασμό των κανόνων του ΠΟΕ και εκείνων του απρόβλεπτου Τραμπ.