Η Πολωνή συγγραφέας Ολγκα Τοκάρτσουκ, βραβευμένη με Νομπέλ Λογοτεχνίας το 2018, σε πρόσφατη συνέντευξή της παραδέχτηκε ότι το επόμενο μυθιστόρημά της το γράφει με τη βοήθεια ΑΙ. Το παραδέχτηκε, μάλιστα, όχι ενοχικά, αλλά με κάμποσο καμάρι. Εδωσε και συγκεκριμένα παραδείγματα. Στο βιβλίο, είπε, οι πρωταγωνιστές βρίσκονται σε ένα πάρτι, οπότε ρώτησε την ΑΙ να της πει τι τραγούδια θα άκουγαν εκείνη την εποχή στα πάρτι. Που είναι, βεβαίως, μια δόκιμη μορφή έρευνας για κάποιον που βαριέται να ρωτήσει ανθρώπους ή να ψάξει απευθείας σε πηγές. Αλλά η Τοκάρτσουκ δεν σταμάτησε, κι εδώ είναι που το πράγμα άρχισε να στραβώνει. «Συχνά ρωτάω το μηχάνημα», είπε η Τοκάρτσουκ «“αγάπη, πώς να το αναπτύξουμε αυτό όμορφα;”».
Παραδέχτηκε, δηλαδή, ότι χρησιμοποίησε το μηχάνημα (το οποίο αποκαλεί «αγάπη»), για να πάρει ιδέες για την πλοκή και την ανάπτυξη της ιστορίας ή κάποιου χαρακτήρα. «Αν και γνωρίζω για τις παραισθήσεις και τα πολλά λάθη στους αλγορίθμους στα οικονομικά και τα «σκληρά» δεδομένα», συνέχισε, «πρέπει να προσθέσω ότι για τη λογοτεχνία αυτή η τεχνολογία είναι ένα πλεονέκτημα απίστευτης κλίμακας». Οπως καταλαβαίνετε, οι αντιδράσεις ήταν έντονες. Είναι δυνατόν, μια βραβευμένη και σπουδαία συγγραφέας να παραδέχεται με τέτοια ελαφρότητα ότι χρησιμοποιεί ΑΙ όχι μόνο για έρευνα, αλλά και για την αρχιτεκτονική της πλοκής, για δομικά στοιχεία του έργου της; Είναι δυνατόν, την ώρα που όλοι αναρωτιούνται πώς θα προστατευθεί η τέχνη από το ανακυκλωμένο τσουνάμι του ΑΙ slop, μια τέτοιου βεληνεκούς λογοτέχνις να δηλώνει ανέμελα ότι χρησιμοποιεί την επεξεργασία κλεμμένης παγκόσμιας πνευματικής ιδιοκτησίας από ένα μηχάνημα στο έργο της; Αν είναι να χρησιμοποιεί η νομπελίστρια ΑΙ για τα βιβλία της, τι να πεις στη φοιτήτρια που βάζει το ChatGPT να της γράψει τη διπλωματική; Η Ολγκα Τοκάρτσουκ έπεσε στα μάτια πολλών θαυμαστριών και θαυμαστών της, εξάλλου, όχι μόνον εξαιτίας της συνέντευξης αυτής, αλλά και επειδή την επόμενη ημέρα αποφάσισε να απαντήσει στις αντιδράσεις και μάλιστα με τον τρόπο που ζητούν συγγνώμη τηλεπερσόνες και πολιτικοί στην Ελλάδα: ισχυριζόμενη ότι δεν καταλάβαμε τι εννοούσε. Το νέο της βιβλίο δεν γράφτηκε με ΑΙ, εξήγησε, αλλά χρησιμοποίησε ΑΙ μόνο για έρευνα. Και μάλιστα, διπλοτσεκάροντας τα αποτελέσματα της έρευνας. Και κατέληξε, ειρωνευόμενη όσους την πολεμούν, ότι επίσης εμπνέεται και από τα όνειρά της. ∆εν εξήγησε όσα η ίδια έλεγε για το ότι χρησιμοποιεί τα εργαλεία για να τη βοηθήσουν στην πλοκή, πάντως. Ή για το ότι τα θεωρεί «ένα πλεονέκτημα απίστευτης κλίμακας» για τη λογοτεχνία.
Ή για το ότι τα αποκαλεί «αγάπη». Μέχρι τώρα, νόμιζα ότι το σημαντικότερο πρόβλημα που φέρνει η ΑΙ στη λογοτεχνία και στο γράψιμο εν γένει δεν τοποθετείται τόσο στην πλευρά των συγγραφέων, αλλά στην πλευρά των αναγνωστών και αναγνωστριών. Τις προάλλες, ένα διήγημα του συγγραφέα Τζαμίρ Ναζίρ από το Τρινιντάντ και Τομπάγκο κέρδισε σε μεγάλο λογοτεχνικό διαγωνισμό και δημοσιεύθηκε στο διάσημο περιοδικό Granta. Σύμφωνα όμως με τη γνώμη διαφόρων ειδικών και κριτικών που εξέτασαν το κείμενο εκ των υστέρων, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να γράφτηκε με τη βοήθεια (ή και εξ ολοκλήρου) της ΑΙ.
Και το πρόβλημα δεν ήταν αυτό. Το πρόβλημα είναι ότι η κριτική επιτροπή, που το επέλεξε ως το καλύτερο και το βράβευσε, δήλωσε ότι δεν ξέρει τι να κάνει επειδή δεν μπορεί να αποδείξει κανείς πέραν αμφιβολίας ότι το διήγημα γράφτηκε όντως από ΑΙ. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι μια ΑΙ μπορεί όντως να έγραψε το καλύτερο διήγημα, αυτό που άξιζε να βραβευθεί περισσότερο από τα διηγήματα που έγραψαν οι άνθρωποι. Αυτό νόμιζα έως τώρα ότι είναι το βασικό μας πρόβλημα.
Οτι η παραγωγή λογοτεχνικών ή άλλων κειμένων από ΑΙ μπορεί να συνυπάρχει με την παραγωγή κειμένων από ανθρώπους, χωρίς οι αναγνώστριες και οι αναγνώστες να καταλαβαίνουν πάντα τη διαφορά. Η συνέντευξη της Τοκάρτσουκ όμως χτυπάει «καμπανάκια». Να που φαίνεται ότι υπάρχει και άλλος κίνδυνος. Η παραγωγή λογοτεχνίας ή άλλων κειμένων από ανθρώπους σταδιακά να πάψει εντελώς. Να αρχίσουν όλες και όλοι, ακόμη και οι νομπελίστες, να βαριούνται την τριβή και τη βάσανο της συγγραφής και να χρησιμοποιούν «αγάπες» για να τους παίρνουν ιδέες. Και μετά, για να τους γράφουν αποσπάσματα. Και μετά, καθότι κανένας δεν θα καταλαβαίνει και τη διαφορά, για να τους τα γράφουν ολόκληρα. Το γιατί η Ολγκα Τοκάρτσουκ, που έγραψε τους «Πλάνητες» (Καστανιώτης, 2020) και άλλα αριστουργήματα χωρίς καθόλου ΑΙ, τώρα καταφεύγει στη χρήση αυτών των εργαλείων ίσως να το αποκάλυψε αθέλητα μέσα στην επίμαχη συνέντευξη. Σταματάει, λέει. Το ερχόμενο, επίμαχο μυθιστόρημά της θα είναι το τελευταίο της, επειδή κατά τη γνώμη της «ο κόσμος δεν θέλει να διαβάζει πια δύσκολη λογοτεχνία». Ετσι είπε. Οπότε είτε βαρέθηκε τη διαδικασία και την τριβή είτε είδε νωρίς κάτι που οι υπόλοιποι σιγά σιγά θα διαπιστώνουμε.
