Υπάρχει μια κούραση στην Κύπρο που δεν χωρά σε κανέναν δείκτη. Ξυπνάς στις έξι για να προλάβεις την κίνηση, δουλεύεις για έναν μισθό που δεν φτάνει για το ενοίκιο, γυρίζεις από έναν δρόμο που δεν κινείται. Τίποτα δεν εξαρτάται από σένα. Τα τελευταία χρόνια, αυτή την κούραση την πληρώνουν οι διανομείς φαγητού.
Πάρτε τη στέγη. Το πρώτο τρίμηνο του 2026, το 43,4% των αγοραπωλησιών ακινήτων αφορούσε ξένους αγοραστές και η Κεντρική Τράπεζα παραδέχεται ότι οι τιμές έχουν αποσυνδεθεί από τους κυπριακούς μισθούς. Πάρτε τον δρόμο. Ο οδηγός στη Λευκωσία έχασε 118 ώρες στις ώρες αιχμής το 2025. Το 95% των μετακινήσεων γίνεται με αυτοκίνητο, γιατί δεν υπάρχει τίποτε άλλο. Πάρτε την πολιτεία. Μελέτες, «έξυπνα φανάρια», χρονοδιαγράμματα που μετακινούνται. Ο πολίτης μαθαίνει ότι η διαμαρτυρία δεν αλλάζει τίποτα. Αυτό λέγεται απελπισία.
Η απελπισία ψάχνει ένα σημείο όπου μπορεί να νιώσει ότι κάνει κουμάντο. Δεν μπορεί να σταματήσει τον επενδυτή ή το υπουργείο. Μπορεί όμως να σταματήσει έναν νεαρό με ηλεκτρικό ποδήλατο. Ο διανομέας είναι συνήθως φοιτητής από τη Νότια Ασία ή την Αφρική. Δουλεύει μέσω εργολάβου (εταιρείας-μεσάζοντα που κρατά ποσοστό από τα έσοδά του), πληρώνεται με την παράδοση και πληρώνει ο ίδιος το όχημα. Δεν ψηφίζει και φοβάται να καταγγείλει. Μέσα από το καθρεφτάκι του αυτοκινήτου, όμως, μοιάζει με τον μόνο ελεύθερο άνθρωπο στον δρόμο.
Το 2024 καταγράφηκαν 18 επιθέσεις μέχρι τον Οκτώβριο. Τον Μάιο του 2026, κουκουλοφόροι στην Πάφο χτύπησαν δύο διανομείς δύο φορές σε ένα βράδυ. Τον Αύγουστο, πέντε κατέληξαν στο νοσοκομείο. Η Wolt λέει ότι οι περισσότερες επιθέσεις έχουν ρατσιστικό υπόβαθρο. Το λάφυρο είναι ένα κινητό ή λίγα ευρώ. Ο σκοπός είναι άλλος.
Πολλοί διανομείς πράγματι οδηγούν απερίσκεπτα. Πολλά ηλεκτρικά ποδήλατα είναι παράνομα. Ο νόμος επιτρέπει έως 25 χιλιόμετρα την ώρα αλλά οι ίδιοι οι εισαγωγείς αναφέρουν ευρεία παράκαμψη των περιορισμών. Σε έλεγχο στη Λευκωσία, 21 από τα 29 ποδήλατα κατασχέθηκαν. Ο οδηγός που τηρεί τους κανόνες βλέπει τον άλλον να μην τους τηρεί και θυμώνει. Ο θυμός όμως πέφτει στον λάθος άνθρωπο. Ο διανομέας δεν εισάγει τα ποδήλατα, δεν ορίζει τους χρόνους παράδοσης, δεν σχεδίασε δρόμους χωρίς ποδηλατόδρομους. Η παρανομία του είναι σύμπτωμα της κρατικής απουσίας.
Ακούγονται και ψίθυροι ότι κάποιοι ντελιβεράδες είναι βαποράκια. Δεν μπορώ να το επιβεβαιώσω, ίσως γίνεται κι αυτό. Είναι όμως αυτός λόγος για βία; Όποιος διακινεί είναι υπόθεση της ΥΚΑΝ, όχι μιας ομάδας με κουκούλες. Ο ψίθυρος απλώς δίνει άλλοθι.
Οι πλούσιοι νεοφερμένοι που ανεβάζουν τα ενοίκια λέγονται επενδυτές και κανείς δεν τους πετάει αβγά. Ο φτωχός ξένος λέγεται μετανάστης. Αυτή τη διάκριση δεν την έμαθε κανείς στον δρόμο. Οι έρευνες στα σχολεία μιλούν για δομικό ρατσισμό. Το 2022, μετά από ένα βίντεο με εφήβους να χτυπούν διανομείς, η Επίτροπος Διοικήσεως στράφηκε στο υπουργείο Παιδείας και ζήτησε αντιρατσιστική εκπαίδευση από το δημοτικό.
Για λίγα λεπτά, εκείνος που ρίχνει τον διανομέα από το μηχανάκι νιώθει ότι πήρε τον έλεγχο. Το πρωί, το ενοίκιο είναι το ίδιο και η ουρά στον περιφερειακό η ίδια. Δεν πήρε τίποτα από κανέναν που είχε εξουσία. Απλώς βρήκε κάποιον με λιγότερη.
Τα πραγματικά ερωτήματα απευθύνονται αλλού. Γιατί η Πολιτεία έχει σχέδιο για να φέρνει εταιρείες αλλά όχι για το πού θα μένουν όσοι ήδη ζουν εδώ; Γιατί, μετά από δεκαετίες, δεν υπάρχει δημόσια συγκοινωνία που να είναι πραγματική εναλλακτική στο αυτοκίνητο; Γιατί οι πλατφόρμες δεν φέρουν ευθύνη ούτε για τους εργολάβους τους ούτε για τον τρόπο που οδηγούν όσοι παραδίδουν για λογαριασμό τους; Γιατί δεν ελέγχεται ούτε τι εισάγεται ούτε ποιος «ξεκλειδώνει» τα ποδήλατα μετά την πώληση, αλλά κατάσχονται στον δρόμο; Γιατί δεν υπάρχει μητρώο και ασφάλιση για τη μικροκινητικότητα, ούτε ασφαλής χώρος στον δρόμο για όποιον δεν κάθεται σε αυτοκίνητο; Γιατί ένας διανομέας που δέχεται επίθεση φοβάται να την καταγγείλει; Και, πάνω απ' όλα, γιατί δεν αντιμετωπίζεται η ρίζα του προβλήματος, ο ρατσισμός που μαθαίνεται στο σχολείο;
Η απελπισία κομματιού της κοινωνίας είναι πραγματική. Όσο όμως κανείς δεν απαντάει στα παραπάνω ερωτήματα, η απελπισία θα συνεχίσει να εκδηλώνεται εκεί όπου νομίζει ότι κάνει κουμάντο. Και ο ρατσισμός θα της δείχνει πάντα, τον ίδιο, λάθος δρόμο.
Η Πενέλοπε Βάσκες Χατζηλύρα είναι αρχιτέκτονας, υποψήφια διδάκτορας Αρχιτεκτονικής.
