Η αξιολόγηση μιας οικονομίας στηρίζεται, κατά κανόνα, σε βασικούς οικονομικούς δείκτες, όπως ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης, η ανεργία, ο πληθωρισμός, το δημοσιονομικό ισοζύγιο και το δημόσιο χρέος. Τα τελευταία χρόνια, έμφαση δίνεται και σε κοινωνικούς δείκτες, όπως η κατανομή εισοδήματος και ο κίνδυνος φτώχειας.
Πρόσφατη δημοσίευση της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου φωτίζει μια πρόσθετη κρίσιμη διάσταση για την ανθεκτικότητα της οικονομίας, αναλύοντας την οικονομική κατάσταση (περιουσιακά στοιχεία μείον υποχρεώσεις) ανά θεσμικό τομέα.
Στο σύνολό της, η κυπριακή οικονομία παρουσιάζει αρνητική καθαρή διεθνή επενδυτική θέση ύψους €31 δισ. (περίπου 82% του ΑΕΠ). Αυτό σημαίνει ότι οι συσσωρευμένες υποχρεώσεις της χώρας προς το εξωτερικό υπερβαίνουν τα αντίστοιχα περιουσιακά της στοιχεία. Η διεύρυνση αυτού του ελλείμματος αντανακλά, σε μεγάλο βαθμό, την αναπτυξιακή στρατηγική προσέλκυσης ξένων επενδύσεων. Δε συνιστά αναγκαστικά πρόβλημα, εφόσον οι επενδύσεις αυτές παράγουν προστιθέμενη αξία και καλύπτουν τις υποχρεώσεις που δημιουργούν.
Η ουσιαστική κατανόηση απαιτεί, ωστόσο, ανάλυση κατά θεσμικό τομέα:
Τα νοικοκυριά παρουσιάζουν θετική καθαρή χρηματοοικονομική θέση της τάξης των €38 δισ., με πέραν του 50% των περιουσιακών τους στοιχείων σε μετρητά και καταθέσεις, και σχετικά χαμηλή έκθεση σε μετοχές και άλλους συμμετοχικούς τίτλους. Αυτό προσφέρει ρευστότητα και σχετική ασφάλεια, αλλά χαμηλή διαφοροποίηση και επενδυτική απόδοση. Παράλληλα, η έντονη ανισότητα στην κατανομή του πλούτου εγκυμονεί κινδύνους κοινωνικής συνοχής. Η ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα συντάξεων και η στροφή των νοικοκυριών σε πιο διαφοροποιημένα χαρτοφυλάκια κρίνονται αναγκαία για τη βελτίωση της μελλοντικής συνταξιοδοτικής τους επάρκειας.
Οι μη χρηματοοικονομικές επιχειρήσεις καταγράφουν αρνητική θέση €63 δισ., με υψηλή εξάρτηση από τον τραπεζικό δανεισμό, σε αντίθεση με άλλες δυτικές χώρες όπου τα επενδυτικά κεφάλαια αποτελούν υψηλότερο ποσοστό. Αν και μέρος των υποχρεώσεων αφορά διεθνείς εταιρικές δομές, η υψηλή μόχλευση καθιστά τις εγχώριες επιχειρήσεις ευάλωτες στα επιτόκια, αναδεικνύοντας την ανάγκη ενίσχυσης των ιδίων κεφαλαίων τους.
Ο χρηματοοικονομικός τομέας εμφανίζει οριακά θετική καθαρή χρηματοοικονομική θέση. Σε όρους προστιθέμενης αξίας, διατηρεί το προ κρίσης μέγεθός του, αλλά με διαφορετική σύνθεση: οι τράπεζες συρρικνώθηκαν, οι ασφαλιστικές παρέμειναν σταθερές, ενώ τα επενδυτικά ταμεία κάλυψαν το κενό. Αυτό δημιουργεί διαφορετικό προφίλ κινδύνου, καθώς τυχόν κλυδωνισμοί στα ταμεία ή τις ασφαλιστικές, αν και δεν έχουν τον συστημικό χαρακτήρα των τραπεζών του 2013, πλήττουν άμεσα τους μεριδιούχους και ασφαλισμένους, με πιθανές πολιτικές προεκτάσεις.
Τέλος, οι τράπεζες εμφανίζουν ισχυρούς δείκτες κεφαλαίων και ρευστότητας. Ωστόσο, τα αυξημένα κέρδη τους τροφοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό από την υπερβάλλουσα ρευστότητα των καταθέσεων των νοικοκυριών, η οποία τοποθετείται στην Κεντρική Τράπεζα με υψηλό επιτοκιακό περιθώριο, ενώ το καθαρό υπόλοιπο εγχώριων δανείων παραμένει στάσιμο.
Ο Ανδρέας Χαραλάμπους είναι οικονομολόγος και πρόεδρος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου Κύπρου. Ο Όμηρος Πισσαρίδης είναι οικονομολόγος και μέλος του Συμβουλίου Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας Κύπρου. Οι απόψεις που εκφράζουν είναι προσωπικές.



