ΚΛΕΙΣΙΜΟ
Loading...

Η εργαλειοθήκη της Ελλάδας στη Μέση Ανατολή

Του ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΦΙΛΗ

Η Τουρκία επιχειρεί να αναβιώσει, με διαφορετικά μέσα, τη γεωπολιτική φιλοδοξία που καλλιέργησε κατά την «Αραβική Ανοιξη». Τότε επένδυσε στην ανατροπή καθεστώτων και στην ανάδειξη ιδεολογικά συγγενών δυνάμεων. Σήμερα επιδιώκει ένα δίκτυο επιρροής από τη Λιβύη έως τη Συρία και τον Λίβανο, συνδυάζοντας στρατιωτική παρουσία, αμυντικές συνεργασίες, οικονομική διείσδυση, διπλωματική διαμεσολάβηση και θαλάσσιες διεκδικήσεις. Στόχος δεν είναι απλώς να συμμετέχει στις περιφερειακές εξελίξεις, αλλά να επηρεάζει τους όρους με τους οποίους αυτές διαμορφώνονται, εκμεταλλευόμενη τις εύθραυστες συνθήκες.

Η Λιβύη αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση. Εχοντας εδραιωθεί στην Τρίπολη, η Αγκυρα έχει προσεγγίσει και την ανατολική πλευρά, επιδιώκοντας ρόλο στη διαδικασία επανένωσης. Η προοπτική σταθεροποίησης ενδιαφέρει τις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους, λόγω μετανάστευσης, ενέργειας και ασφάλειας. Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει αυτήν τη χρησιμότητα σε διπλωματικό κεφάλαιο.

Παράλληλα, η προσέγγιση με την Αίγυπτο εξυπηρετεί συγκεκριμένο στόχο: τη διαμόρφωση συνθηκών για πιθανή τουρκοαιγυπτιακή οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών. Η Αγκυρα θα μπορούσε να επιδιώξει συνεννόηση Καΐρου και Τρίπολης, ακόμη και με προσαρμογές λιβυκών αξιώσεων προς όφελος της Αιγύπτου. Εντούτοις, το Κάιρο απορρίπτει ρητά το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Επομένως, μια τέτοια διευθέτηση παραμένει υπόθεση εργασίας, όχι διαμορφωμένη πραγματικότητα. Σε αυτήν τη φάση, η προσέγγιση αποσκοπεί στον καθησυχασμό της Αιγύπτου.

Στη Συρία, μετά την πτώση του Ασαντ, η Τουρκία διαθέτει ερείσματα στη νέα εξουσία και επιδιώκει να τα αξιοποιήσει σε ζητήματα ασφάλειας, ανοικοδόμησης και θαλάσσιας πολιτικής. Μια πιθανή τουρκοσυριακή συμφωνία οριοθέτησης θα δημιουργούσε πίεση στην Κυπριακή Δημοκρατία, ιδίως αν η Αγκυρα επιχειρήσει να εμπλέξει τους Τουρκοκυπρίους. Στον Λίβανο, η τουρκική διείσδυση επιδιώκεται με οικονομικά και πολιτικά εργαλεία. Η Αγκυρα θα προσφέρει τις καλές υπηρεσίες της για συμφωνία ΑΟΖ μεταξύ Λιβάνου και Συρίας, με τον νου της και στα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων.

Πίσω από αυτές τις κινήσεις βρίσκεται και μια γεωοικονομική επιδίωξη. Η Τουρκία θέλει να καταστεί αναγκαίος κόμβος εμπορικών και ενεργειακών διαδρομών από την Ασία και τη Μέση Ανατολή προς την Ευρώπη. Παράλληλα, προσβλέπει σε συμβόλαια ανοικοδόμησης στη Συρία, στον Λίβανο και στη Γάζα. Υποδομές, λιμάνια, ενέργεια και κατασκευές μπορούν να δημιουργήσουν εξαρτήσεις μεγαλύτερης διάρκειας από τις συγκυριακές συμμαχίες.

Τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα; Πρώτον, να εγκαταλείψει την αντίληψη ότι αρκεί η επίκληση του διεθνούς δικαίου. Χρειάζεται επίσης ολοκληρωμένο σχέδιο για τη Λιβύη: δεν πρέπει να διακοπούν οι επαφές με Τρίπολη και Βεγγάζη· χρειάζονται, επιπλέον, η στήριξη μιας αντιπροσωπευτικής κυβέρνησης και η επανεκκίνηση συζητήσεων για οριοθέτηση, με άσκηση πίεσης για προσφυγή στη Χάγη. Παράλληλα, μπορούμε να ενθαρρύνουμε την Αίγυπτο να προσφύγει κατά της Λιβύης για το τουρκολιβυκό μνημόνιο στην περιοχή που εφάπτεται με τις διεκδικήσεις της. Οι ενεργειακές έρευνες νοτίως της Κρήτης πρέπει να εκκινήσουν, ως έμπρακτη άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Δεύτερον, να απαιτήσουμε από την Ιταλία καθαρή τοποθέτηση. Η Ρώμη έχει άμεσα συμφέροντα στη Λιβύη, στη μετανάστευση και στην ενεργειακή ασφάλεια, αλλά δεν μπορεί να απολαύει της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης επιλέγοντας τη σιωπή όταν αμφισβητούνται δικαιώματα κράτους-μέλους. Η Αθήνα οφείλει να θέσει το θέμα διμερώς και στα ευρωπαϊκά όργανα, συνδέοντάς το με κοινές πρωτοβουλίες για τη Λιβύη, και να προτείνει τριμερή Ελλάδας, Ιταλίας και Τρίπολης. Η πίεση πρέπει να είναι συγκεκριμένη: ένα κοινό ευρωπαϊκό μήνυμα ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν παράγει αποτελέσματα εις βάρος τρίτων.

Τρίτον, να εμβαθύνουμε τη συνεργασία με το Κάιρο, με επενδύσεις, αμυντική και ενεργειακή συνεργασία, επέκταση της μερικής οριοθέτησης του 2020 και εμπέδωση του ρόλου μας ως γέφυρας με την Ευρώπη. Με την Κύπρο πρέπει να αναπτύξουμε συντονισμένη διπλωματική παρουσία σε Δαμασκό και Βηρυτό, προσφέροντας τεχνική συνδρομή για νόμιμες θαλάσσιες συμφωνίες, υποδομές και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Τόσο η Συρία όσο και ο Λίβανος θέλουν να ολοκληρώσουν τις οριοθετήσεις, ώστε να προχωρήσουν απρόσκοπτα στην εκμετάλλευση του ορυκτού τους πλούτου σε συνεργασία με διεθνείς εταιρείες. Η Ελλάδα δύναται να αποτελέσει κρίσιμο κρίκο στο σκέλος της μεταφοράς ενέργειας διά θαλάσσης μέσω του ελληνόκτητου στόλου. Η συνεργασία με το Ισραήλ πρέπει να διατηρηθεί, προσβλέποντας σε αλλαγή ηγεσίας και προσδοκώντας ότι αυτή θα συνειδητοποιήσει το άτοπο των αέναων συγκρούσεων.

Η Ελλάδα οφείλει, παράλληλα, να αναλάβει μια ουσιαστική πρωτοβουλία ευρύτερης περιφερειακής σύγκλισης, με επίκεντρο τις ενεργειακές διασυνδέσεις, τις θαλάσσιες μεταφορές και τους εμπορικούς διαδρόμους που συνδέουν την Ασία και τη Μέση Ανατολή με την Ευρώπη. Η Αθήνα θα μπορούσε να προτείνει ένα περιφερειακό πλαίσιο συνεννόησης για τον συντονισμό λιμένων, μεταφορικών δικτύων και ενεργειακών υποδομών, αξιοποιώντας και τη μόχλευση ευρωπαϊκών κεφαλαίων. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η διαμόρφωση ενός ελάχιστου κοινού παρονομαστή: ελευθερία και ασφάλεια του εμπορίου, ανθεκτικότητα και καλύτερος έλεγχος των εφοδιαστικών αλυσίδων, σεβασμός της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας και των δικαιωμάτων των υπολοίπων κρατών. Πρόκειται για αρχές που μπορούν να γίνουν αποδεκτές χωρίς διαχωρισμούς μεταξύ δημοκρατικών και αυταρχικών καθεστώτων. Η Ελλάδα μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση αυτής της σύγκλισης, μετατρέποντας τη γεωγραφική της θέση και τις διπλωματικές της σχέσεις σε εργαλεία περιφερειακής συνεννόησης.

Ο κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων και καθηγητής του Αμερικανικού Πανεπιστημίου Ελλάδος.

NEWSROOM

Προσωπικότητες στην ''Κ'': Τελευταία Ενημέρωση

X

Μπες στο μυαλό των
αγαπημένων σου αρθρογράφων

Λάβε στο email σου το τελευταίο τους άρθρο τη στιγμή που δημοσιεύεται.

ΑΠΟΚΤΗΣΕ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Απόκτησε συνδρομή με €50 τον χρόνο για πρόσβαση στην έντυπη έκδοση.

ΑΠΟΚΤΗΣΕ ΣΥΝΔΡΟΜΗ