Η πρώτη ένδειξη μπορεί να είναι ένας ήχος σαν σφύριγμα που ακούει ο γιατρός όταν ακροάζεται την καρδιά σας με το στηθοσκόπιο. Είναι γνωστός ως φύσημα διαφυγής και υποδηλώνει μη φυσιολογική ροή του αίματος καθώς περνά από τις βαλβίδες της καρδιάς. Σε ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας, μια κοινή αιτία είναι η στένωση της αορτικής βαλβίδας – όταν η βαλβίδα έχει σκλήρυνση και στένωση.

Η αορτική βαλβίδα σας ρυθμίζει τη ροή του αίματος από την καρδιά στο υπόλοιπο σώμα. Αν αυτή η βαλβίδα έχει στένωση, αυτό περιορίζει τη φυσιολογική ροή αίματος και αναγκάζει την καρδιά να λειτουργεί πιο εντατικά. Εάν δεν αντιμετωπιστεί θεραπευτικά, η σοβαρή αορτική στένωση μπορεί να οδηγήσει σε καρδιακή ανεπάρκεια και αιφνίδιο θάνατο.

«Η στένωση της αορτικής βαλβίδας είναι μια προοδευτική νόσος, επομένως η έγκαιρη ανίχνευση και η στενή παρακολούθηση είναι σημαντικές», λέει ο δρ Yee-Ping Sun, καρδιολόγος στο συνεργαζόμενο με το Χάρβαρντ Brigham and Women’s Hospital. Το θετικό είναι πως υπάρχει διαθέσιμη θεραπεία και οι ερευνητές αναζητούν νέες θεραπείες. Επίσης, μια πρόσφατη μελέτη διερεύνησε τα δυνητικά οφέλη της υποβολής σε προληπτική αντικατάσταση βαλβίδας.

Σε τι οφείλεται η αορτική στένωση;

Η αορτική στένωση συνήθως προσβάλλει άτομα μεγαλύτερης ηλικίας και οφείλεται στις εναποθέσεις ασβεστίου και στον ουλώδη ιστό που συσσωρεύεται πάνω στη βαλβίδα. Ενώ το υποκείμενο αίτιο αυτής της συσσώρευσης συχνά είναι άγνωστο, δεν συνδέεται με την ποσότητα ασβεστίου που καταναλώνουμε.

Ωστόσο, το αυξημένο επίπεδο στο αίμα μιας λιπώδους ουσίας που ονομάζεται λιποπρωτεΐνη (α) ή Lp(a), συνδέεται με τη στένωση της αορτικής βαλβίδας που παρουσιάζεται πριν από την ηλικία των 70 ετών, λέει ο δρ Sun. Μελέτες υπό εξέλιξη ερευνούν αυτή τη διασύνδεση, ενώ άλλες δοκιμάζουν νέα φάρμακα για τη μείωση της Lp(a), η οποία επίσης συνδέεται στενά με πρώιμη καρδιακή προσβολή (που εκδηλώνεται πριν από την ηλικία των 65 ετών στους άνδρες και πριν από τα 55 έτη στις γυναίκες).

Η ηλικία συνιστά τον πιο σημαντικό παράγοντα κινδύνου για στένωση της αορτικής βαλβίδας. Μεταξύ των ατόμων που διανύουν τη δεκαετία των 60 ετών, ο επιπολασμός είναι μόλις πάνω από 1%, αλλά αυξάνεται σε σχεδόν 10% για τα άτομα 80 ετών και άνω. Το πρόβλημα μπορεί να παρουσιαστεί πολύ νωρίτερα σε όσους έχουν εκ γενετής διγλώχινα αορτική βαλβίδα, μια ασυνήθιστη μορφή της βαλβίδας που την καθιστά πιο ευάλωτη στη συσσώρευση ασβεστίου (βλ. «Η διγλώχινα αορτική βαλβίδα»).

Τέλος, ορισμένα προβλήματα υγείας ενδέχεται να αυξήσουν τις πιθανότητες ενός ατόμου για εμφάνιση στένωσης της αορτικής βαλβίδας. Σε αυτά περιλαμβάνονται η νεφροπάθεια, ο υπερπαραθυρεοειδισμός και φλεγμονώδεις παθήσεις όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, ο λύκος και η συστηματική σκλήρυνση (ή αλλιώς σκληρόδερμα). Η ακτινοθεραπεία στον θώρακα, η οποία συνήθως χρησιμοποιείται στην αντιμετώπιση του λεμφώματος, αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα κινδύνου για στένωση της αορτικής βαλβίδας.

Συμπτώματα και διάγνωση της αορτικής στένωσης

Η παρουσία φυσήματος μόνο δεν είναι αρκετή ώστε ο γιατρός να είναι βέβαιος ότι έχετε στένωση αορτικής βαλβίδας. Απαιτείται επίσης ένας υπέρηχος καρδιάς (ηχωκαρδιογράφημα) για την επαλήθευση της διάγνωσης ή την ταυτοποίηση άλλου αιτίου. Ορισμένες φορές η πάθηση ανακαλύπτεται τυχαία κατά τη διάρκεια ενός ηχωκαρδιογραφήματος που πραγματοποιείται για άλλο λόγο. Τα πιο κοινά συμπτώματα (δύσπνοια, κόπωση και ζάλη, ιδίως κατά την καταπόνηση) μπορεί να οφείλονται σε πολλές αιτίες, επομένως δεν βοηθούν στον ακριβή προσδιορισμό του προβλήματος. Είναι επίσης πιθανό να παρουσιαστεί λιποθυμία, καθώς και σφίξιμο ή δυσφορία στο στήθος. Ωστόσο, ορισμένοι ασθενείς με μέτρια ή ακόμη και σοβαρή στένωση δεν έχουν αισθητά συμπτώματα.

Παρακολούθηση και θεραπεία της αορτικής στένωσης

Εάν ένα ηχωκαρδιογράφημα αποκαλύψει ήπια στένωση, ο γιατρός σας μπορεί να σας συστήσει έναν επαναληπτικό υπέρηχο κάθε τρία με πέντε χρόνια. Η μέτρια στένωση θα πρέπει να ελέγχεται κάθε χρόνο. Σήμερα, δεν υπάρχουν φάρμακα τα οποία να είναι γνωστό πως επιβραδύνουν την εξέλιξη της στένωσης αορτικής βαλβίδας, αλλά ο δρ Sun και οι συνεργάτες του συμμετέχουν σε μια μεγάλη κλινική δοκιμή που διερευνά έναν πολλά υποσχόμενο παράγοντα ο οποίος ονομάζεται ataciguat.

Μόλις αρχίσετε να παρουσιάζετε συμπτώματα από τη σοβαρή στένωση αορτικής βαλβίδας, χρειάζεστε νέα αορτική βαλβίδα. Για ορισμένους, μεταξύ των οποίων νεότεροι ασθενείς και εκείνοι με ορισμένα ανατομικά ζητήματα, η χειρουργική επέμβαση είναι η καλύτερη επιλογή. Όμως, όλο και περισσότεροι ασθενείς θεωρούνται καλοί υποψήφιοι για διαδερμική εμφύτευση αορτικής βαλβίδας μέσω καθετήρα (transcatheter aortic valve implantation – TAVI), μια λιγότερο επεμβατική διαδικασία, κατά την οποία ο χειρουργός προωθεί μια νέα βαλβίδα μέχρι την καρδιά μέσω καθετήρα, ο οποίος εισάγεται σε μια αρτηρία στο επάνω μέρος του μηρού.

Στην πράξη, η TAVI προτείνεται σήμερα σε ασθενείς με σοβαρή στένωση αορτικής βαλβίδας που όμως είναι ασυμπτωματικοί, βάσει μιας μελέτης του 2024. «Σε άτομα άνω των 65 ετών, η πρώιμη διενέργεια της TAVI δεν βοηθά να ζήσουν περισσότερο. Όμως αποτελεί μια εύλογη εναλλακτική στην αναμονή της εμφάνισης των συμπτωμάτων, δεδομένου ότι οι περισσότεροι ασθενείς με σοβαρή στένωση αορτικής βαλβίδας καταλήγουν να χρειάζονται αντικατάσταση βαλβίδας εντός ολίγων ετών», λέει ο δρ Sun.

Η διγλώχινα αορτική βαλβίδα

Η αορτική βαλβίδα αποτελείται από δυνατές, λεπτές πτυχές ιστού, που ονομάζονται γλωχίνες. Μια φυσιολογική αορτική βαλβίδα έχει τρεις γλωχίνες, αλλά περίπου ένας στους 100 ανθρώπους γεννιέται με αορτική βαλβίδα που έχει μόνο δύο γλωχίνες. Αυτή η ανωμαλία, γνωστή ως διγλώχινα βαλβίδα, είναι περίπου δύο φορές συχνότερη στους άνδρες από ό,τι στις γυναίκες και μπορεί να παρουσιάζεται σε άτομα της ίδιας οικογένειας. Εάν ένας από τους γονείς σας ή ένας αδελφός/ή έχει διγλώχινα αορτική βαλβίδα, θα πρέπει να υποβληθείτε σε έλεγχο για την πάθηση αυτή. Οι πιθανότητες να έχετε την πάθηση είναι πολύ υψηλότερες από τον μέσο όρο, περίπου μία στις 10.

Σημείωση: Στόχος του περιοδικού Harvard Health Letter είναι να διερμηνεύει ιατρικές πληροφορίες για τον γενικό αναγνώστη με έγκαιρο και ακριβή τρόπο. Το περιεχόμενό του δεν προορίζεται να παρέχει προσωπική ιατρική συμβουλή, η οποία θα πρέπει να λαμβάνεται απευθείας από γιατρό.

Πηγή: Harvard Health Publishing