Το ετήσιο εμβόλιο της γρίπης μπορεί να έχει ένα σημαντικό πρόσθετο όφελος: να σας προστατεύσει από την άνοια. Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι οι ηλικιωμένοι που εμβολιάστηκαν κατά της γρίπης είχαν μικρότερο κίνδυνο να αναπτύξουν άνοια τα επόμενα χρόνια σε σύγκριση με όσους δεν είχαν εμβολιαστεί. Σε μία μελέτη, ο κίνδυνος έδειξε να είναι έως και 40% χαμηλότερος.

Ερευνα που δημοσιεύθηκε αυτόν τον μήνα ενίσχυσε αυτά τα στοιχεία, δείχνοντας ότι οι ηλικιωμένοι που έλαβαν υψηλότερη δόση εμβολίου κατά της γρίπης –που συνήθως συνιστάται για άτομα 65 ετών και άνω– είχαν ακόμη χαμηλότερη πιθανότητα να αναπτύξουν τη νόσο του Αλτσχάιμερ σε σύγκριση με όσους έλαβαν τη συνήθη δόση.

Εχει διαπιστωθεί επίσης ότι και άλλα κοινά φάρμακα μειώνουν τον κίνδυνο άνοιας. Η πρόκληση για τους επιστήμονες, ωστόσο, είναι να προσδιορίσουν αν τα φάρμακα ωφελούν άμεσα τον εγκέφαλο ή αν πρόκειται απλώς για συσχέτιση μεταξύ τους.

Το εμβόλιο της γρίπης αποτελεί ένα καλό παράδειγμα. «Τα άτομα που συνήθως εμβολιάζονται είναι εκείνα που επισκέπτονται τον γιατρό και στη συνέχεια ακολουθούν τις οδηγίες για τη λήψη των φαρμάκων τους για την αρτηριακή πίεση και τη χοληστερίνη, τα οποία επίσης μειώνουν τον κίνδυνο της νόσου Αλτσχάιμερ», σημειώνει ο δρ Πολ Σουλτζ, καθηγητής και νευρολόγος στο UTHealth Houston, ο οποίος ηγήθηκε της νέας μελέτης.

Ωστόσο, επειδή όλοι οι συμμετέχοντες στη μελέτη έλαβαν εμβόλιο κατά της γρίπης και η υψηλότερη δόση προσέφερε μεγαλύτερη προστασία, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι υπάρχει κάτι στο ίδιο το εμβόλιο, και όχι στη συμπεριφορά των ανθρώπων, που μείωσε τον κίνδυνο, προσθέτει ο Σουλτζ. Ακολουθούν μερικά ακόμη φάρμακα που ερευνούν οι επιστήμονες για την πιθανότητα να μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.

Ερευνες για εμβόλια

Ιδιαίτερος ενθουσιασμός υπάρχει για το εμβόλιο κατά του έρπητος ζωστήρος, ο οποίος υποστηρίζεται από μερικά από τα πιο ισχυρά ερευνητικά δεδομένα. Μελέτες από όλο τον κόσμο έχουν δείξει ότι τα άτομα που έλαβαν το εμβόλιο εμφάνισαν χαμηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης άνοιας, συχνά κατά περίπου 15% έως 20%. Μεγάλο μέρος της έρευνας έχει γίνει σε μια παλαιότερη μορφή του εμβολίου, αλλά τουλάχιστον μία μελέτη έδειξε ότι μια νεότερη έκδοση που συνταγογραφείται πιο συχνά στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Shingrix, θα μπορούσε να προσφέρει ακόμα μεγαλύτερο όφελος. Φαίνεται ότι, μαζί με το εμβόλιο της γρίπης, είναι ιδιαίτερα προστατευτικό κατά της άνοιας στις γυναίκες.

Οι ερευνητές λένε ότι είναι σχετικά σίγουροι ότι το ίδιο το εμβόλιο είναι αυτό που παρέχει προστασία, επειδή η αρχική κυκλοφορία του σε μερικές χώρες δημιούργησε ένα είδος φυσικής κλινικής δοκιμής.

«Νομίζω ότι σε αυτό το στάδιο υπάρχει ένα πολύ πειστικό σύνολο στοιχείων για μια σχέση αιτίου-αποτελέσματος», επισημαίνει ο δρ Πάσκαλ Γκέλντσετζερ, ερευνητής δημόσιας υγείας στο Knight Initiative for Brain Resilience του Στάνφορντ, ο οποίος διεξήγαγε μέρος της έρευνας.

Υπάρχουν κάποιες θεωρίες σχετικά με το πώς τα εμβόλια μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο άνοιας. Μία από αυτές είναι ότι, προστατεύοντας τους ανθρώπους από τη λοίμωξη, ένα εμβόλιο αποτρέπει την ανοσολογική αντίδραση και ειδικά τη φλεγμονή που τη συνοδεύει. (Η φλεγμονή είναι γνωστός παράγοντας που συνδέεται με την άνοια.) Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα σχετικό με τον έρπητα ζωστήρα, καθώς ο ιός αρχικά πολλαπλασιάζεται στο νευρικό σύστημα και μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή στον εγκέφαλο.

Είναι επίσης πιθανό τα ίδια τα εμβόλια να τροποποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα με τρόπο που επηρεάζει άμεσα και προστατεύει τον εγκέφαλο.

Οι στατίνες

Αρκετές μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι τόσο οι στατίνες όσο και τα φάρμακα για την υπέρταση σχετίζονται με μείωση του κινδύνου άνοιας κατά περίπου 10% έως 15%.

Πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι αυτά τα φάρμακα προστατεύουν τον εγκέφαλο βοηθώντας στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και της χοληστερίνης, που αποτελούν και τα δύο παράγοντες κινδύνου για την άνοια. Ωστόσο, όπως και με τα εμβόλια, τα άτομα που λαμβάνουν συστηματικά τα συνταγογραφημένα φάρμακά τους, ενδέχεται να έχουν και άλλες υγιεινές συνήθειες που θα μπορούσαν επίσης να μειώσουν τον κίνδυνο.

Οι περισσότερες έρευνες είναι παρατηρητικές, αλλά έχουν διεξαχθεί κάποιες κλινικές δοκιμές που προσπάθησαν να διερευνήσουν πιο άμεσα τη σχέση μεταξύ αυτών των φαρμάκων και της άνοιας. Τα αποτελέσματα ήταν μεικτά. Μια δοκιμή του 2025 από την Κίνα έδειξε ότι οι άνθρωποι με υπέρταση που έλαβαν φάρμακο για την πάθηση, παρουσίασαν χαμηλότερα ποσοστά άνοιας τέσσερα χρόνια αργότερα. Ωστόσο, μια δοκιμή του 2009 που εξέτασε τις στατίνες σε άτομα που είχαν αγγειακή νόσο ή είχαν υψηλό κίνδυνο να την αναπτύξουν, δεν έδειξε οφέλη στην πρόληψη της γνωστικής έκπτωσης.

Υπάρχει επίσης ανοιχτό ερώτημα για το αν άτομα που δεν χρειάζονται τα φάρμακα για την καρδιακή τους υγεία θα μπορούσαν να τα λαμβάνουν για πρόληψη της άνοιας, λέει ο Τζέφρι Τζόις, καθηγητής φαρμακευτικής και ιατρικής οικονομίας στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας. Δύο μεγάλες δοκιμές ερευνούν σήμερα αν οι στατίνες μπορεί να είναι χρήσιμες με αυτόν τον τρόπο.

Αντιφλεγμονώδη

Δεδομένου ότι η φλεγμονή στον εγκέφαλο είναι γνωστός παράγοντας της νόσου Αλτσχάιμερ, είναι εύλογο να υποτεθεί ότι τα αντιφλεγμονώδη παρέχουν προστασία βοηθώντας στη μείωσή της τόσο στον εγκέφαλο όσο και γενικά στον οργανισμό. Πρόσφατη εκτενής ανασκόπηση ανέφερε τα αντιφλεγμονώδη ως μία από τις κατηγορίες φαρμάκων που μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο άνοιας.

Ο Ντέιβιντ Λούελιν, καθηγητής κλινικής επιδημιολογίας και ψηφιακής υγείας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Εξετερ στην Αγγλία, που διηύθυνε την ανασκόπηση, λέει ότι «η θεωρία των αντιφλεγμονωδών» έχει επιστημονική λογική.

Ωστόσο, οι μελέτες που εξετάζουν τη σύνδεση αυτή, ειδικά με τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ), έχουν δώσει μεικτά αποτελέσματα. Ορισμένες έχουν δείξει μικρότερο κίνδυνο άνοιας από τη χρήση ιβουπροφαίνης, ενώ άλλες δεν έδειξαν καμία σύνδεση ή και αυξημένο κίνδυνο. Και μια ανασκόπηση της βάσης δεδομένων Cochrane που δημοσιεύθηκε το 2020, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν «στοιχεία που να υποστηρίζουν τη χρήση» ασπιρίνης ή άλλων ΜΣΑΦ για την πρόληψη της άνοιας.

Η επίδραση της ινσουλίνης στον εγκέφαλο

Ο διαβήτης συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, και μερικά φάρμακα για τον διαβήτη τύπου 2, όπως η μετφορμίνη και μια κατηγορία φαρμάκων που ονομάζονται αναστολείς συμμεταφορέα νατρίου-γλυκόζης 2 (SGLT2), φαίνεται να μειώνουν μετρίως αυτόν τον κίνδυνο, αν και ορισμένες μελέτες δεν δείχνουν κανένα αποτέλεσμα.

Το πιθανό όφελος θεωρείται ότι προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα των φαρμάκων να βοηθούν στον έλεγχο των επιπέδων ινσουλίνης και σακχάρου στο αίμα, τα οποία επηρεάζουν την υγεία των εγκεφαλικών κυττάρων.

Υπάρχουν επίσης κάποια στοιχεία, κυρίως από μελέτες σε ζώα, ότι τα φάρμακα αυτά βοηθούν στη μείωση της φλεγμονής και μπορεί ακόμη και να μειώνουν τα επίπεδα της β-αμυλοειδούς στον εγκέφαλο, μιας βασικής πρωτεΐνης που εμπλέκεται στη νόσο του Αλτσχάιμερ.

Είναι σε εξέλιξη κλινικές δοκιμές που διερευνούν εάν αυτά τα φάρμακα για τον διαβήτη μπορούν να είναι ευεργετικά στην άνοια.

Κάποιες μελέτες παρατήρησης έχουν επίσης δείξει ότι τα άτομα με διαβήτη που έλαβαν τα νεότερα φάρμακα GLP-1 είχαν χαμηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν Αλτσχάιμερ, ακόμη και κατά 45%, σύμφωνα με ορισμένες αναφορές.

Το Ozempic

Με βάση αυτά τα στοιχεία, καθώς και έρευνα σε ποντίκια που έδειξε ότι τα φάρμακα μπορούν να αντιστρέψουν τη γνωστική έκπτωση, δύο κλινικές δοκιμές εξέτασαν πρόσφατα εάν μια μορφή του Ozempic σε χάπι θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει στην επιβράδυνση της γνωστικής έκπτωσης σε άτομα με Αλτσχάιμερ.

Ωστόσο, οι δοκιμές δεν έδειξαν κανένα όφελος και ο ενθουσιασμός για τη χρήση των GLP-1 ως θεραπείας για το Αλτσχάιμερ έχει υποχωρήσει σημαντικά. Απαιτείται περισσότερη έρευνα για να προσδιοριστεί εάν πράγματι μειώνουν τον κίνδυνο άνοιας.