Από τις αρχές έως και τα μέσα του 20ού αιώνα, η ηλιοθεραπεία χρησιμοποιόταν ως «φάρμακο» για τη ραχίτιδα και τη φυματίωση σε σανατόρια. Παράλληλα, το να περνάει κανείς χρόνο κάτω από τον ήλιο ήταν κάτι που πολλοί ενθάρρυναν ως «θεραπευτικό».

Εν έτει 2026 πια, η σχέση μας με τον ήλιο έχει καταστεί αρκετά πιο περίπλοκη. Οπως σημειώνει το BBC, τα τελευταία περίπου 50 χρόνια τα αυξημένα ποσοστά καρκίνου του δέρματος οδήγησαν τους ιατρούς στο να αναθεωρήσουν κάποια πράγματα. Οι εκστρατείες δημόσιας υγείας στράφηκαν στην αποφυγή της έκθεσης στον ήλιο και άρχισαν να προωθούν τη χρήση αντηλιακού. Πλέον, τα στοιχεία που συνδέουν την υπερβολική έκθεση στον ήλιο με τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος είναι αδιάσειστα.

Ωστόσο, ένα άλλο μοντέλο ηλιοθεραπείας –η λεγόμενη «μέτρια» έκθεση στον ήλιο– παρουσιάζεται ως επωφελές για την ψυχική μας υγεία, τα επίπεδα βιταμίνης D στον οργανισμό και το ανοσοποιητικό μας σύστημα. Σύμφωνα με το BBC, μελέτες δείχνουν επίσης ότι η έκθεση σε μικρές δόσεις ήλιου μέσα στη μέρα μειώνει τον κίνδυνο ορισμένων καρκίνων, ενισχύει την καρδιαγγειακή υγεία και βελτιώνει τη γνωστική λειτουργία και τον ύπνο. Πώς λοιπόν μπορούμε να αποκομίσουμε όλα αυτά τα οφέλη της λιακάδας, αποφεύγοντας τους κινδύνους της; Και πόσο ήλιο χρειαζόμαστε πραγματικά;

Η μέτρια έκθεση στον ήλιο βοηθάει τον οργανισμό να παράγει βιταμίνη D, η οποία είναι απαραίτητη για την υγεία των οστών και την καλή λειτουργία των μυών. Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι τα υψηλά επίπεδα της «βιταμίνης του ήλιου» συνδέονται με χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης και θνησιμότητας από καρκίνο, καθώς και με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2.

Η ηλιοφάνεια μειώνει επίσης την αρτηριακή πίεση. Οταν οι ακτίνες UVA χτυπούν το δέρμα, προκαλούν την απελευθέρωση μονοξειδίου του αζώτου, το οποίο προκαλεί διαστολή των αιμοφόρων αγγείων. Αυτό μειώνει τον κίνδυνο καρδιακών προσβολών και εγκεφαλικών επεισοδίων, αναφέρει το BBC.

Μια μελέτη-ορόσημο που πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 29.518 γυναικών από τη Σουηδία σε διάστημα 20 ετών διαπίστωσε ότι οι γυναίκες που απέφευγαν τον ήλιο είχαν διπλάσιο ποσοστό θνησιμότητας σε σύγκριση με την ομάδα εκείνων που είχαν τα υψηλότερα ποσοστά έκθεσης στον ήλιο. Αντιθέτως, η χρήση σολάριουμ συσχετίστηκε με αυξημένη συνολική θνησιμότητα και αυξημένα ποσοστά θνησιμότητας από καρκίνο.

Η Ρεμπέκα Μέισον, καθηγήτρια Φυσιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ στην Αυστραλία, τονίζει ότι τα επαρκή επίπεδα βιταμίνης D βοηθούν στη «μείωση των φλεγμονών και στην καλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος».

Ο ήλιος βελτιώνει τον ύπνο ενώ παράλληλα ενισχύει τη γνωστική υγεία του εγκεφάλου. Το πρωινό φως συμβάλλει ώστε να αυξηθεί η κορτιζόλη και έτσι καταστέλλει την «ορμόνη του ύπνου», τη μελατονίνη. Αυτό μας «ξυπνάει» και μας αφήνει με μια αίσθηση εγρήγορσης. Η υψηλότερη έκθεση στο φως της ημέρας μπορεί να βελτιώσει τη γνωστική λειτουργία, τους χρόνους αντίδρασης και τη μνήμη, επισημαίνει το BBC. Σε μια μελέτη με πάνω από 360.000 συμμετέχοντες, η έκθεση στο ηλιακό φως της ημέρας (συγκεκριμένα περίπου για 1,5 ώρα) συνδέθηκε με τον μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.

Η ηλιοθεραπεία αυξάνει επίσης τα επίπεδα της σεροτονίνης στον εγκέφαλο, η οποία μας βοηθά να νιώθουμε πιο ήρεμοι και πιο συγκεντρωμένοι. Σύμφωνα με το BBC, ασθενείς με σοβαρή κατάθλιψη οι οποίοι έκαναν θεραπείες σε ηλιόλουστα δωμάτια ανάρρωναν πιο γρήγορα. Στον αντίποδα, η ανεπαρκής έκθεση στο φως του ήλιου μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο συμπτωμάτων κατάθλιψης, κακής διάθεσης και αϋπνίας.

Οδηγίες

Ενώ οι οδηγίες σχετικά με τις προτεινόμενες δόσεις ηλιοθεραπείας ποικίλλουν ανάλογα με την ηλικία, τη γεωγραφική θέση και τον τύπο δέρματος, οι ειδικοί συνήθως συνιστούν σύντομες «δόσεις» ηλιοφάνειας. Η Μέισον υποστηρίζει ότι όσον αφορά τη σύνθεση βιταμίνης D, η έκθεση είναι πιο αποτελεσματική «στη μέση της ημέρας, για μικρά σε διάρκεια και συχνά χρονικά διαστήματα», όταν τα επίπεδα UVB βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδό τους σε σχέση με την ποσότητα των UVA και σε σύγκριση με άλλες ώρες της ημέρας. Ενώ οι ακτίνες UVB είναι η κύρια αιτία καρκίνου του δέρματος, αυτές είναι απαραίτητες για την παραγωγή βιταμίνης D. Η έκθεση στον ήλιο νωρίτερα ή αργότερα μέσα στην ημέρα σημαίνει λιγότερη έκθεση στις απαραίτητες UVB και μεγαλύτερη έκθεση στις σχετικά πιο επιβλαβείς UVA που συνδέονται με τη γήρανση του δέρματος και παίζουν επίσης ρόλο στην ανάπτυξη καρκίνου.

Κατά τη Ρεμπέκα Μέισον, η παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο χωρίς προστασία πρέπει να αποφεύγεται, ιδιαίτερα μεταξύ 10.00 και 16.00, προσθέτοντας ότι η τυχαία έκθεση στον ήλιο είναι επίσης ευεργετική, όταν για παράδειγμα κάνει κάποιος γυμναστική ή δραστηριότητες σε εξωτερικούς χώρους.