Το φοιτητικό κίνημα διαμαρτυρίας στη Σερβία πέτυχε ιστορική νίκη στις βουλευτικές εκλογές της Κυριακής, τερματίζοντας τη μακρά κυριαρχία του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και πυροδοτώντας μαζικούς πανηγυρισμούς.

Οι ηγέτες του κινήματος, οι οποίοι δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί επίσημα, βρίσκονται αντιμέτωποι με κρίσιμα ζητήματα.

Ακολουθούν οι πέντε σημαντικότερες προκλήσεις που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η νέα πολιτική ηγεσία:

1. Κόσοβο

Η Φοιτητική Λίστα θεωρεί ότι το Κόσοβο, το οποίο ανακήρυξε την ανεξαρτησία του από τη Σερβία το 2008, εξακολουθεί να αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της σερβικής επικράτειας.

Κατά την προεκλογική εκστρατεία, υποψήφιοι του κινήματος χαρακτήρισαν το Κόσοβο προσωρινά κατεχόμενο έδαφος, υποστηρίζοντας ότι θα επιδιωχθεί η επανένταξή του στη Σερβία με ειρηνικά μέσα, μέσω της διπλωματίας και του διαλόγου.

Προτεραιότητά τους είναι να αποτρέψουν τη φυγή του σερβικού πληθυσμού από το βόρειο Κόσοβο και να ενισχύσουν τους θεσμούς που χρηματοδοτούνται από τη Σερβία, όπως δομές υγείας και εκπαίδευσης.

Παράλληλα, επιδιώκουν την αυτονομία των σερβικών κοινοτήτων του Κοσόβου, απορρίπτοντας προηγούμενες συμφωνίες με την κυβέρνηση της Πρίστινας, υπό αλβανική ηγεσία, μεταξύ άλλων, για την ενέργεια, τις πινακίδες κυκλοφορίας και τη χρήση του σερβικού δηναρίου.

2. Σχέσεις με την Ε.Ε.

Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Σερβίας με την Ευρωπαϊκή Ενωση παραμένουν σε μεγάλο βαθμό στάσιμες. Κατά την προεκλογική εκστρατεία, το φοιτητικό κίνημα απέφυγε σκόπιμα να τοποθετηθεί αναλυτικά σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής που διαχρονικά προκαλούν έντονες αντιπαραθέσεις στη χώρα.

Επιφανή στελέχη του, μεταξύ των οποίων ο πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας Ντέγιαν Σόσκιτς και ο καρδιολόγος Ιλια Σρντάνοβιτς, έχουν υποστηρίξει ότι η κυβέρνηση πρέπει πρώτα να επικεντρωθεί στις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις και να ολοκληρώσει όλα τα διαπραγματευτικά κεφάλαια με την Ε.Ε., προτού ζητήσει από τους πολίτες να αποφανθούν οριστικά για την ένταξη στην Ενωση.

Η θέση του κινήματος για το Κόσοβο βρίσκεται, ωστόσο, σε αντίθεση με τις προϋποθέσεις ένταξης, καθώς οι Βρυξέλλες απαιτούν από το Βελιγράδι να εξομαλύνει τις σχέσεις του με την Πρίστινα.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι η Ενωση είναι έτοιμη να στηρίξει μεταρρυθμίσεις στους τομείς του κράτους δικαίου και της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, καθώς και να συνεργαστεί για την προώθηση της ευρωπαϊκής προοπτικής της Σερβίας.

3. Ρωσία και αμερικανικές κυρώσεις στη NIS

Το φοιτητικό κίνημα καλείται να διαχειριστεί ένα περίπλοκο πλέγμα ενεργειακών και διπλωματικών σχέσεων με την παραδοσιακή σύμμαχο της Σερβίας, τη Ρωσία.

Οι εκπρόσωποί του έχουν δηλώσει ότι δεν προτίθενται να ευθυγραμμίσουν τη χώρα με την Ε.Ε. και να επιβάλουν κυρώσεις στη Μόσχα για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Η νέα κυβέρνηση θα εξαρτάται από τις αμερικανικές εξαιρέσεις από τις κυρώσεις, προκειμένου να συνεχιστούν οι εισαγωγές αργού πετρελαίου, εν αναμονή της πώλησης του ρωσικού μεριδίου στην ενεργειακή εταιρεία NIS στη MOL της Ουγγαρίας. Η NIS λειτουργεί το μοναδικό διυλιστήριο πετρελαίου της Σερβίας.

Παράλληλα, η ρωσική Gazprom αποτελεί τον μεγαλύτερο προμηθευτή φυσικού αερίου της χώρας, παρέχοντας περίπου 2,2 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως σε τιμές χαμηλότερες από τις τιμές της αγοράς.

Το φοιτητικό κίνημα υποστηρίζει ότι αυτή η ενεργειακή εξάρτηση δεν συνιστά γεωπολιτική ταύτιση, αλλά περιορίζεται στο επίπεδο οικονομικής συμφωνίας.

Οι επικεφαλής υποψήφιοι του κινήματος έχουν επίσης δηλώσει ότι μελλοντική κυβέρνηση θα διακόψει όλες τις εξαγωγές όπλων από τη Σερβία προς εμπόλεμες ζώνες, συμπεριλαμβανομένων των πωλήσεων σε δυτικούς μεσάζοντες που προωθούν όπλα στην Ουκρανία.

Ο Βούτσιτς, από την πλευρά του, είχε καλλιεργήσει στενές προσωπικές σχέσεις τόσο με τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, όσο και με τον Ρώσο πρόεδρο, Βλαντιμίρ Πούτιν.

4. Διαφθορά

Το πρόγραμμα του φοιτητικού κινήματος κατά της διαφθοράς επικεντρώνεται σε θεσμικές αλλαγές. Μεταξύ άλλων, προβλέπει τη δημιουργία ανεξάρτητης αστυνομικής μονάδας, η οποία θα λογοδοτεί στους εισαγγελείς και όχι στο υπουργείο Εσωτερικών.

Παράλληλα, το κίνημα επιδιώκει την απομάκρυνση αστυνομικών που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα ή με βίαιη καταστολή διαδηλώσεων.

Προτείνει επίσης να απαγορευθούν οι διορισμοί κομματικά προσκείμενων ατόμων σε κρατικές επιχειρήσεις και να προωθηθούν διαφανείς διαδικασίες, βασισμένες στην αξιοκρατία.

Στο πεδίο της οικονομικής λογοδοσίας, το πρόγραμμα περιλαμβάνει αυστηρό νομοθετικό πλαίσιο σχετικά με την προέλευση των περιουσιακών στοιχείων, το οποίο θα επιτρέπει στο κράτος να ελέγχει, να κάνει κατάσχεση και να επιστρέφει στον κρατικό προϋπολογισμό περιουσίες που αποκτήθηκαν παράνομα από αξιωματούχους.

Προβλέπεται ακόμη ο αποκλεισμός καταδικασμένων αξιωματούχων από την ανάληψη δημόσιων αξιωμάτων, καθώς και ο δημόσιος έλεγχος όλων των μεγάλων συμβάσεων για κρατικές υποδομές. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει, επίσης, τη σύσταση ανεξάρτητων εποπτικών οργάνων για την αντιμετώπιση της κατάχρησης δημόσιων πόρων.

Ο Βούτσιτς, το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) και οι σερβικές αρχές έχουν επανειλημμένα απορρίψει τις κατηγορίες περί καταστολής και διαφθοράς.

5. Οικονομία

Η σερβική οικονομία είναι στενά συνδεδεμένη τόσο με την ευρωπαϊκή αγορά όσο και με τις διεθνείς επενδυτικές ροές.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) προβλέπει ανάπτυξη 3% για το 2026 και 4% για το 2027. Ο πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 4,1% τον Σεπτέμβριο, σχεδόν διπλάσιος σε σχέση με το 2,2% του Αυγούστου, ενώ η κεντρική τράπεζα διατηρεί το βασικό επιτόκιο στο 5,75% από το 2024.

Το οικονομικό πρόγραμμα του φοιτητικού κινήματος επιδιώκει να μετατοπίσει το αναπτυξιακό μοντέλο της Σερβίας από τα κρατικά χρηματοδοτούμενα έργα υποδομών και το χαμηλό εργατικό κόστος στην ενίσχυση της εγχώριας αγοράς και των εργασιακών δικαιωμάτων.

Κεντρική θέση στο σχέδιο κατέχει η αντιμετώπιση των μονοπωλιακών πρακτικών στο λιανεμπόριο, με στόχο τη μείωση των τιμών των τροφίμων. Παράλληλα, προβλέπεται φορολογική αναδιάρθρωση, με αυξημένες επιβαρύνσεις για τα υψηλότερα εισοδήματα και μειώσεις για τις χαμηλότερες εισοδηματικές ομάδες.

Το κίνημα έχει δεσμευτεί να μειώσει σημαντικά τη μέγιστη επιτρεπόμενη διάρκεια των συμβάσεων προσωρινής εργασίας.

Η δημοσιονομική βιωσιμότητα θα στηριχθεί σε μεγάλο βαθμό στην εξοικονόμηση πόρων μέσω της καταπολέμησης της διαφθοράς και στην αυστηρή εποπτεία των κρατικών δαπανών.

Οι κοινωνικές δαπάνες θα επικεντρωθούν στην ανάσχεση της φυγής των νέων από τη χώρα, μέσω προγράμματος προσιτής στέγασης για νεαρά ζευγάρια, εκπαιδευτικούς και εργαζομένους στον τομέα της υγείας. Το πρόγραμμα προβλέπει επίσης δωρεάν σχολικά εγχειρίδια και φθηνότερα φάρμακα με κρατική επιδότηση.