Γράφει ο Σταύρος Τζίμας
Η Tετάρτη 16 Σεπτεμβρίου 2026 θα καταχωρισθεί ως «μαύρη μέρα» στην ιστορία του αλβανικού έθνους, αλλά ως «δικαίωση» για τους Σέρβους. Η καταδίκη τεσσάρων πρωτοκλασάτων στελεχών του UCK, με επικεφαλής τον ηγέτη του και επί σειράν ετών πρόεδρο και πρωθυπουργό του Κοσόβου Χασίμ Θάτσι, σε ποινές φυλάκισης από 13 έως και 25 χρόνια, για εγκλήματα στον «πόλεμο της ανεξαρτησίας» το 1998-1999, βύθισε στο πένθος το αλβανικό τόξο και σκόρπισε χαρά στους Σέρβους.
Οι Αλβανοί εξέλαβαν την απόφαση του δικαστηρίου, το οποίο συστάθηκε με απόφαση της Βουλής του Κοσόβου, αλλά είχε έδρα τη Χάγη και ξένους δικαστές, ως αμαύρωση του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα τους εναντίον της σερβικής κατοχής, τον οποίο επωμίστηκε διά των όπλων ο UCK.
Υποδέχτηκαν την ετυμηγορία με οργισμένες εκδηλώσεις τόσο στο Κόσοβο και την Αλβανία όσο και σε χώρες της Ευρώπης με αποδήμους. Με εξαίρεση κάποιες πέτρες και αυγά στα γραφεία του OHE και της EULEX στην πρωτεύουσα του Κοσόβου, πάντως, οι διαδηλώσεις δεν εξετράπησαν σε βίαιες αντιδράσεις.
Ο σχολιασμός της απόφασης διεξήχθη σε υψηλούς τόνους, με ομόθυμη την καταδίκη της από τους Αλβανούς πολιτικούς αλλά και Αμερικανούς πρώην αξιωματούχους (Ουέσλεϊ Κλαρκ, Τζέιμς Ρούμπιον κ.ά.) που είχαν εμπλακεί στον πόλεμο, στο πλευρό των Αλβανών.
Μολονότι ο δικαστής Καρλ Σμιθ διευκρίνισε ότι το δικαστήριο δεν καταδίκασε τον ένοπλο αγώνα του UCK, αλλά συγκεκριμένα άτομα της ηγεσίας του ως υπεύθυνα για τις δολοφονίες αμάχων Σέρβων, Ρομά και ομοεθνών «προδοτών», οι Αλβανοί θεώρησαν την καταδίκη ως απόφαση-κηλίδα για το έθνος τους.
Οι εχθροί Σέρβοι «πανηγυρίζουν» θεωρώντας ότι η ετυμηγορία του δικαστηρίου της Χάγης τους δικαιώνει ενισχύοντας το αφήγημά τους ότι ο UCK ήταν ένας στρατός δολοφόνων και ως τέτοιος θα καταγραφεί και με «δικαστική σφραγίδα», πλέον, στην Ιστορία.
Θα ασκηθεί έφεση
Ως προς τη δικαστική εξέλιξη της υπόθεσης αναμένεται να ασκηθεί έφεση. Τις ελπίδες των Αλβανών για αθώωση στο Εφετείο τροφοδοτεί η περίπτωση του Κροάτη στρατηγού Αντε Γκοντόβινα, ο οποίος αν και είχε καταδικαστεί πρωτόδικα από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για εγκλήματα πολέμου στη Γιουγκοσλαβία σε φυλάκιση 24 χρόνων, απαλλάχτηκε στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο.
Η καταδίκη των στελεχών του UCK προκάλεσε εθνική συσπείρωση των απανταχού Αλβανών, οι οποίοι αρνούνται να αποδεχθούν ότι η διεθνής κοινότητα που τους προσέφερε ουσιαστικά σε «χρυσό δίσκο» την ανεξαρτησία του Κοσόβου, έρχεται τώρα να αποκαθηλώσει από το πάνθεον των ηρώων τους κορυφαίους της ένοπλης εξέγερσης και να ρίξει σκιά στον αγώνα τους.
Η τραγική ειρωνεία είναι ότι ήταν η Βουλή του Κοσόβου που με προτροπή και του ιδίου του προέδρου της Δημοκρατίας, τότε Χασίμ Θάτσι, το 2015 ψήφισε –υπό την πίεση του διεθνούς παράγοντα– τη συγκρότηση δικαστηρίου με ξένους δικαστές, το οποίο θα ερευνούσε και θα δίκαζε υποθέσεις δολοφονίας αμάχων στον πόλεμο, με βάση την έκθεση του εκπροσώπου του Συμβουλίου της Ευρώπης, εισαγγελέα Ντικ Μάρτι. Το 2020 ο εισαγγελέας του δικαστηρίου απήγγειλε κατηγορίες εναντίον του Θάτσι και των άλλων τριών συνεργατών του για εγκλήματα πολέμου και την εξόντωση τουλάχιστον 160 αμάχων και τους προφυλάκισε.
Ο πρόεδρος του δικαστηρίου, Σμιθ, δήλωσε την Τετάρτη ότι αυτό δεν μπόρεσε να στοιχειοθετήσει κατηγορία για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, όπερ ερμηνεύτηκε ότι ο UCK δεν είχε εκπονήσει σχέδια μαζικής εξόντωσης ή και γενοκτονίας.
Αν και διαρκούσης της δίκης Τίρανα και Πρίστινα είχαν ανταλλάξει δηλητηριώδη βέλη, δεν φαίνεται προσώρας αυτό να έχει αντίκτυπο στο εσωτερικό αλβανικό πολιτικό σκηνικό, ούτε στις σχέσεις των δύο πλευρών.
Σίγουρα όμως στο μέτωπο του διαλόγου με το Βελιγράδι, για την εξομάλυνση των σχέσεων, εάν και όταν επανεκκινήσει, οι Αλβανοί της Πρίστινα θα αναγκαστούν να προσέλθουν, αν δεν αλλάξει η απόφαση, κουβαλώντας την «ντροπιαστική» καταδίκη της Χάγης, κάτι που αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική θέση τους.
