Τον 17ο αιώνα, γράφει στο βιβλίο του «Karmic Traces» ο Αμερικανός συγγραφέας Ελιοτ Ουαϊνμπέργκερ, «ο Κινέζος μελετητής της λογοτεχνίας, ο Γιεχ Χσιέ, στο δοκίμιό του “Πάνω στην προέλευση της ποίησης”, σχολιάζει: Oταν αυτό που γράφω είναι το ίδιο με εκείνο που έγραψε ένας παλαιότερος δάσκαλος, σημαίνει ότι στους στοχασμούς μας γινόμαστε ένα. Και όταν γράφω κάτι διαφορετικό από τους παλαιότερους δασκάλους, μπορεί να συμπληρώνω κάτι που λείπει από το έργο τους. Ή είναι δυνατό οι παλαιότεροι δάσκαλοι να συμπληρώνουν κάτι που λείπει από το δικό μου έργο».
Παράδοξη σκέψη, από αυτές που συναντά συχνά ο αναγνώστης στο έργο του Ουαϊνμπέργκερ, ο οποίος καταλήγει σε έναν ακόμα πιο παράδοξο συλλογισμό: «Στην Κίνα, θα μπορούσε κάποιος να πει ότι οι νεκροί διορθώνουν τα δικά τους ποιήματα μέσω των ζωντανών».
Στρεφόμενος στη σανσκριτική ποιητική, ο Ουαϊνμπέργκερ μας λέει ότι εκεί εφαρμόστηκε η θεωρία των καρμικών αποτυπωμάτων στην ίδια την πράξη της ανάγνωσης.
«Ποια ίχνη “γράφουν” σε μια ψυχή;» αναρωτιόταν ο κύριος Γκρι την προηγούμενη Κυριακή. Ποιες μνήμες την καθορίζουν; Αυτά τα νοερά –εσωτερικά μάλλον– ίχνη είναι και ένας αόρατος οδηγός που διαμορφώνει τις ασυνείδητες αντιδράσεις μας;
Απάντηση: «Ο αναγνώστης ανταποκρίνεται σε ένα ποίημα επειδή μιλάει άμεσα για μια εμπειρία του αλλά δεν χρειάζεται να είχε αυτή την εμπειρία στη ζωή του. Ενας άγουρος μαθητής συγκινείται από ένα ερωτικό ποίημα λόγω των καρμικών αποτυπωμάτων που έχουν αφήσει πίσω τους αρχαίοι έρωτες».
Ο κύριος Γκρι υποστηρίζει πως δεν υπάρχει κανένας λόγος να παίρνουμε κατά γράμμα τέτοιες διατυπώσεις, αλλά να κρατούμε το πνεύμα που τις διέπει: ακόμη και αν δεν ισχύουν, η αύρα τους κάτι μετατοπίζει μέσα μας, με έναν τρόπο απρόσμενο και σαγηνευτικό.
Λέει και κάτι ακόμη: ο Ουαϊνμπέργκερ δεν πρόκειται να σου λύσει κανένα πρόβλημα. Σε έναν κόσμο όπου τα πάντα πιέζουν να κάνεις τη σκέψη σου μόνιμα λογιστική και υπολογιστική, οντική και όχι οντολογική, στενάχωρη και μικρή, σκέψεις και λέξεις όπως αυτές του Ουαϊνμπέργκερ φαντάζουν παράταιρες.
Μια πολυτέλεια, με άλλα λόγια, ενώ, στην πραγματικότητα, είναι αυτό που ακριβώς που χρειαζόμαστε – που δικαιούμαστε: το ελάχιστο, το στοιχειώδες, προκειμένου να βιώσουμε μια στιγμή οξυγόνου, αχτίδας, ανάσας μέσα σε όλη αυτή την καθημερινή πρέσα.
Είναι το ίδιο όπως με την ποίηση. Η υπεροχή της έγκειται στο ότι ακριβώς είναι άχρηστη – περιττή ακόμα, αν προτιμά κάποιος. (Δεν είναι· αλλά πολύς κόσμος εκλαμβάνει κάτι τέτοιο ως απολύτως αυτονόητο.)
Ο Ουαϊνμπέργκερ είναι σαν να μας ψιθυρίζει πως έχουμε μια πάγια ανάγκη από κάτι άχρηστο και περιττό. Κάπου εκεί κρύβονται κομμάτια του εαυτού μας που δεν φανταζόμαστε. Οπως λέει επίσης, πολύς κόσμος πιστεύει ότι είμαστε δύο όντα ο καθένας από όλους εμάς: ένας εαυτός που ζει και πεθαίνει και κάτι ακόμα που είναι άχρονο: ψυχή; Πνεύμα; Ασυνείδητο, «το οποίο μπορεί και να είναι συλλογικό», όπως γράφει;
Ο Ουαϊνμπέργκερ έχει μελετήσει την ανατολική φιλοσοφία και λογοτεχνία, έχοντας ως επίκεντρο την Ινδία. Αυτό που βλέπει είναι ότι σε αυτό το μέρος του κόσμου, η ποίηση δεν είναι μονάχα ο τόπος όπου ακούμε τους νεκρούς να μιλούν· είναι και ο τόπος όπου η ποίηση γίνεται το μυστικό σύμπαν στο οποίο ακούμε τους νεκρούς εαυτούς μας να μιλούν.
