Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει καταγραφεί τις τελευταίες δεκαετίες στον περιορισμό του παθητικού καπνίσματος, σχεδόν ένας στους τρεις ανθρώπους παγκοσμίως εξακολουθεί να εκτίθεται στον καπνό άλλων, με το πρόβλημα να παραμένει ιδιαίτερα σοβαρό για τις γυναίκες και τα παιδιά.

Νέα μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Public Health υπολογίζει ότι το 2023 περίπου 2,71 δισεκατομμύρια άνθρωποι, ή το 33,9% του παγκόσμιου πληθυσμού, εκτέθηκαν σε παθητικό κάπνισμα. Ανάμεσά τους βρίσκονταν περίπου 1,49 δισεκατομμύρια γυναίκες και 767 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας έως 14 ετών.

Οι συνέπειες για τη δημόσια υγεία είναι τεράστιες: σύμφωνα με τους ερευνητές, το παθητικό κάπνισμα συνδέθηκε το ίδιο έτος με περίπου 1,66 εκατομμύρια θανάτους και με την απώλεια 44,8 εκατομμυρίων ετών υγιούς ζωής εξαιτίας πρόωρου θανάτου ή αναπηρίας.

Τρεις δεκαετίες προόδου που δεν ήταν αρκετές

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τους συνεργάτες της Μελέτης για την Παγκόσμια Επιβάρυνση των Νοσημάτων 2023, με επικεφαλής επιστήμονες του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Αξιολόγησης της Υγείας του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, και καλύπτει 204 χώρες και περιοχές από το 1990 έως το 2023.

Πρόκειται, σύμφωνα με τους συγγραφείς, για την πρώτη ειδική δημοσίευση της Παγκόσμιας Επιβάρυνσης των Νοσημάτων που επιχειρεί να αποτυπώσει συστηματικά τόσο την έκταση της έκθεσης στο παθητικό κάπνισμα όσο και τις επιπτώσεις της στην υγεία σε παγκόσμιο επίπεδο.

Τα στοιχεία αποκαλύπτουν ένα φαινομενικό παράδοξο. Από το 1990 έως το 2023, το προσαρμοσμένο ως προς την ηλικία παγκόσμιο ποσοστό έκθεσης μειώθηκε κατά 22,2%. Παρ’ όλα αυτά, ο συνολικός αριθμός των ανθρώπων που αναπνέουν καπνό άλλων παρέμεινε περίπου στα ίδια επίπεδα.

Η εξήγηση βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στην αύξηση του πληθυσμού, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η έκθεση παραμένει εκτεταμένη.

Σχεδόν διπλάσιοι οι εκτεθειμένοι στην υποσαχάρια Αφρική

Οι γεωγραφικές ανισότητες είναι ιδιαίτερα έντονες.

Στην υποσαχάρια Αφρική, ο απόλυτος αριθμός των ανθρώπων που εκτίθενται σε παθητικό κάπνισμα αυξήθηκε κατά 98,5% σε σχέση με το 1990, δηλαδή σχεδόν διπλασιάστηκε. Στη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή η αντίστοιχη αύξηση έφτασε το 72,1%.

Το υψηλότερο ποσοστό έκθεσης καταγράφηκε στη Νοτιοανατολική Ασία, την Ανατολική Ασία και την Ωκεανία, όπου έφτασε το 48,4%.

Οι γυναίκες εμφανίζονται ιδιαίτερα ευάλωτες. Στις συγκεκριμένες περιοχές η έκθεσή τους ήταν συνολικά κατά 59% συχνότερη από εκείνη των ανδρών, ενώ σε ορισμένες χώρες το ποσοστό έκθεσης των γυναικών ήταν σχεδόν 1,8 φορές υψηλότερο.

Κίνα, Ινδία και Ινδονησία στην κορυφή

Τρεις χώρες αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού που εκτίθεται σε παθητικό καπνό.

Στην Κίνα υπολογίζεται ότι εκτέθηκαν περίπου 664 εκατομμύρια άνθρωποι, στην Ινδία 444 εκατομμύρια και στην Ινδονησία 142 εκατομμύρια.

Τα μεγέθη αποτυπώνουν πόσο άνισα κατανέμεται το πρόβλημα, ακόμη και σε μια περίοδο κατά την οποία η συνολική παγκόσμια τάση ως ποσοστό του πληθυσμού είναι πτωτική.

Η καρδιά πληρώνει το μεγαλύτερο τίμημα

Η ισχαιμική καρδιοπάθεια αποτέλεσε τη μεγαλύτερη αιτία απώλειας υγιούς ζωής που αποδόθηκε στο παθητικό κάπνισμα το 2023, αντιστοιχώντας σε περίπου 12 εκατομμύρια DALYs – δηλαδή χρόνια υγιούς ζωής που χάθηκαν εξαιτίας ασθένειας, αναπηρίας ή πρόωρου θανάτου.

Η νέα ανάλυση εξέτασε συνολικά εννέα διαφορετικές επιπτώσεις στην υγεία που σχετίζονται με την έκθεση σε καπνό άλλων, με το άσθμα να περιλαμβάνεται πλέον στις εκβάσεις που αξιολογήθηκαν.

767 εκατομμύρια παιδιά εκτέθηκαν στον καπνό άλλων

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα στοιχεία για τα παιδιά.

Περίπου 767 εκατομμύρια παιδιά κάτω των 15 ετών εκτέθηκαν σε παθητικό κάπνισμα το 2023. Στις μικρότερες ηλικίες, οι λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού ήταν η σημαντικότερη αιτία επιβάρυνσης που συνδεόταν με την έκθεση, προκαλώντας την απώλεια περίπου 5,16 εκατομμυρίων ετών υγιούς ζωής.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, παρά την υποχώρηση των ποσοστών έκθεσης τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, οι μεγάλες διαφορές μεταξύ χωρών και η αύξηση του αριθμού των εκτεθειμένων σε αρκετές περιοχές δείχνουν ότι τα υφιστάμενα μέτρα δεν επαρκούν.

Στο συμπέρασμά τους υπογραμμίζουν την ανάγκη ταχύτερης εφαρμογής και αυστηρότερης επιβολής ολοκληρωμένων πολιτικών ελέγχου του καπνού, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία γυναικών και παιδιών τόσο στους δημόσιους χώρους όσο και μέσα στο σπίτι.

Με πληροφορίες από The Lancet