Η γνωστή συζήτηση θέτει το ερώτημα αν η τεχνητή νοημοσύνη (Τ.Ν.) θα καταστρέψει θέσεις εργασίας ή θα δημιουργήσει νέες. Ενώ αναμένουμε την έκβαση αυτής της συζήτησης, η πιο ανησυχητική επίδρασή της στην αγορά εργασίας μέχρι στιγμής είναι ότι καθιστά πολλούς νέους ανθρώπους μη προσλήψιμους. Η τελευταία έκδοση του δείκτη ανθρωποκεντρικής τεχνητής νοημοσύνης (HAI) του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ δείχνει ότι η Τ.Ν. έχει άνισες επιπτώσεις στην αγορά εργασίας. Επισημαίνει πως έχει αρχίσει να καταστρέφει θέσεις εργασίας εισαγωγικού επιπέδου, δηλαδή αυτές με τις οποίες ξεκινάει κάποιος την επαγγελματικήτουσταδιοδρομία, κυρίως σε εκτεθειμένα επαγγέλματα.
Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2025, η απασχόληση για τους προγραμματιστές λογισμικού των ΗΠΑ ηλικίας 22 έως 25 ετών είχε μειωθεί κοντάστο 20% από την κορύφωσήτης το 2022, παρόλο που ο αριθμός των εργαζομένων σε μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες συνέχισε να αυξάνεται. Μεταξύ των εργαζομένωνηλικίας 22 έως 25 ετών, ηαπασχόληση στα πιο εκτεθειμένα στην Τ.Ν. επαγγέλματα είχε μειωθεί κατά περίπου 16% σε σύγκριση με αυτά που είναι λιγότερο εκτεθειμένα. Eρευνα της McKinsey δείχνει ότι το 30% των οργανισμών αναμένει μείωση του μεγέθους του εργατικού δυναμικού λόγω της Τ.Ν. το επόμενο έτος. Αυτό αυξάνεται έως και 35% για εταιρείες με έσοδα άνω του 1 δισ. δολαρίων. Η έκθεση ΗΑΙ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι αυτό δενσυνιστά γενικευμένο πανικόγιατηνανεργία, καθώς ταστοιχεία δεν δείχνουν ακόμη ευρεία, ομοιόμορφη μετατόπιση εργαζομένων. Μπορεί όμως μια αγορά εργασίας που είναι συνολικά υγιήςναπαραμείνειυγιής ενώτοσύστημα μαθητείας της διαβρώνεται εκ των έσω; Η απειλή για τις θέσεις εργασίας εισαγωγικού χαρακτήρα δημιουργεί τρίαπροβλήματα. Τοπρώτο είναι τοπροφανές· ότι οι νέοι γίνεται πιο δύσκολο να προσληφθούν.
Η Τ.Ν. αποδεικνύεται πολύ καλή στον χειρισμό των επαναλαμβανόμενων τμημάτων των κατώτερων θέσεων εργασίας. Ηέκθεσητου δείκτη HAI δείχνει ότι τα μεγαλύτερα οφέλη παραγωγικότητας εμφανίζονται στη δομημένη, μετρήσιμη εργασία. Για παράδειγμα, μελέτες ανέφεραν κέρδη 14%-15% στην υποστήριξηπελατών, 26% στηνανάπτυξηλογισμικούκαι 50% στην παραγωγή περιεχομένου μάρκετινγκ. Επομένως, υπό τηνπίεσηγιαμείωση του κόστους, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι εταιρείες αντλούν οφέλη αποδοτικότητας σε αυτές τις κατώτερες θέσεις εργασίας. Ομως η δημιουργία κερδών αποτελεσματικότητας είναι ένα πράγμα· η διαχείριση μιας ομάδας εκτοπισμένων νέων είναι κάτι άλλο, με σοβαρές κοινωνικές συνέπειες. ∆εύτερον, αυτό σπέρνει τους σπόρους ενός άλλου προβλήματος, το οποίο εκδηλώνεται πιο αργά, αλλά είναι δυνητικά πιο επικίνδυνο. Οι αρχάριοι επαγγελματίες δεν μπορούνποτέ ναγίνουν έμπειροι, αν δεν τους επιτραπεί πρώτα να υπάρξουν αρχάριοι. Το εργασιακό περιβάλλον είναι ο χώρος όπου η άπειρη εργασία μετατρέπεται σε εξειδίκευση και τεχνογνωσία. Εάν η Τ.Ν. απειλεί τώρα να διακόψει καιπιθανώς να σταματήσει αυτήτηδιαδικασία μετατροπής, πώς θα οικοδομηθεί η τεχνογνωσία; Πάρτε γιαπαράδειγμα την κωδικοποίηση.
Κατά ειρωνικό τρόπο, ακριβώς όπως οΦρανκενστάιν τηςΜαίρηςΣέλεϊ, οιπρογραμματιστές υπολογιστών φαίνεται να έχουν δημιουργήσει το δικό τους «τέρας», σκοτώνοντας τηνανάγκηγιααποφοίτους πληροφορικής, καθώς η Τ.Ν. μπορεί να γράφει κώδικα ταχύτερα και καλύτερα. Αλλά αν η εκπαιδευόμενη επαγγελματίας δεν ξεκινήσει διορθώνοντας απλό κώδικα, χάνει την τριβή που τη βοηθάει να χτίσει ικανότητα και εμπειρία. Οι σημερινές επιχειρήσεις μπορεί να πιστεύουν ότι γίνονταιπιοπαραγωγικές αυξάνοντας τηναποτελεσματικότηταστις εισαγωγικές θέσεις εργασίας. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, θέτουνσε κίνδυνο την ικανότητά τους ναπροσλαμβάνουν μακροπρόθεσμα, μειώνοντας τηνπροσφοράέμπειρου εργατικού δυναμικού. Αυτό οδηγεί στο τρίτο πρόβλημα: η Τ.Ν. δεν καταργεί τηνανάγκηγιαέμπειρα στελέχη. Αντιθέτως, τοαυξάνει. Ηέκθεση τηςΗΑΙ μιλάει γιαπρόοδοπου είναι τόσο άνιση, όσο και απρόβλεπτη. Το Gemini Deep Think έφθασε σε επίδοση χρυσού μεταλλίου στη ∆ιεθνή Μαθηματική Ολυμπιάδα, ωστόσο τοκορυφαίομοντέλο διαβάζει σωστά τα αναλογικά ρολόγια μόνο μία στις δύο φορές! Οι πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης στο OSWorld, ένα ολοκληρωμένοπεριβάλλονσυγκριτικήςαξιολόγησης και έρευναςπου έχεισχεδιαστεί για να αξιολογεί την ικανότητά τους να χειρίζονται υπολογιστές και να πλοηγούνται σε διάφορα λογισμικά, βελτιώθηκαν κατά 66% στην επιτυχία εργασιών, αλλά εξακολουθούν να αποτυγχάνουνσεπερίπου μία στις τρεις προσπάθειες. Οπως κάθε τεχνολογική πρόοδος, η Τ.Ν. δενμπορεί ναλειτουργήσειμόνητης.
Κάποιος θαπρέπει ναελέγχει τον κώδικα, να υπερασπίζεται κάθε διάγνωση και το πιοσημαντικό, νααναλαμβάνει την ευθύνη για τις συνέπειές της. Οσοι το κάνουν αυτό πρέπει να έχουν μακρά εργασιακή εμπειρία. Εάν η Τ.Ν. αντικαταστήσει τις θέσεις εργασίας εισαγωγικού επιπέδου, τότε υπονομεύει όλητηγραμμήπαραγωγής, όχι μόνο το πρώτο στάδιο. Θα ήταν, φυσικά, μάταιο και οικονομικώς επιζήμιο να προσπαθήσουμε να προστατεύσουμε κάθε εργασία από την αυτοματοποίηση. Αυτόπου χρειαζόμαστε είναι να αντιμετωπίσουμε τις θέσεις εργασίας εισαγωγικού επιπέδου ως απαραίτητηυποδομή. Οι επιχειρήσεις θαπρέπει να μετρούν όχι μόνο την παραγωγή ανά εργαζόμενο, αλλά και την τεχνογνωσία που δημιουργείται ανά έτος. Εάν η Τ.Ν. κατορθώσει να αφαιρέσει την αγγαρεία, τότε έχει προοπτική. Αλλά όταν συγχέει την αγγαρεία με την εκπαίδευση στην εργασία, θα δημιουργήσει ελλείψεις εμπειρογνωμόνων στο μέλλον. Πάνταθαυπάρχει ζήτησηγιαταλέντο και όσο νωρίτερα οι εταιρείες μπορούν να το βρουν και να το εκπαιδεύσουν, τόσο περισσότερο θα απολαμβάνουν τα οφέλη του. Σε καμία περίπτωση δεν συμβαδίζει η έννοια της καινοτομίας με την αντικατάσταση της τεχνογνωσίας.
Η κ. Μαρία Δεμερτζή είναι καθηγήτρια Οικονομικής Πολιτικής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας.
