Του ΡΙΚΚΟΥ ΜΑΠΠΟΥΡΙΔΗ
Ο εκάστοτε Πρόεδρος της Δημοκρατίας τίθεται από το Σύνταγμα σε μια εξ αντικειμένου προνομιακή θέση, ώστε απερίσπαστος από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις, να μπορεί ανεπηρέαστα να ασκεί τα καθήκοντά του. Όσο πιο εκτεταμένες είναι οι εξουσίες του, τόσο πιο αναγκαία καθίσταται η προστασία του. Γι’ αυτό, στην προεδρικού τύπου Δημοκρατία μας, ο συνταγματικός νομοθέτης θέλησε να προνοήσει αυστηρές εξαιρέσεις στην προστασία αυτή, ώστε αφ’ ενός να αποτρέπεται η αυθαιρεσία του, αφ’ ετέρου δε η δίωξή του να μην συναρτάται με πολιτικές επιδιώξεις του κομματικού συστήματος που μπορεί να τον αποτρέπουν από την απρόσκοπτη άσκηση των καθηκόντων του.
Με βάση το άρθρο 45(5) του Συντάγματος, «5. Τηρουμένων των διατάξεων της δευτέρας και της τρίτης παραγράφου του παρόντος άρθρου ο Πρόεδρος ή ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας δεν διώκεται δι’ οιονδήποτε αδίκημα τελεσθέν υπ’ αυτού εν τη ασκήσει του λειτουργήματός του, πλην όμως δύναται να διωχθή μετά την λήξιν της θητείας αυτού δι’ οιονδήποτε έτερον αδίκημα τελεσθέν κατά την διάρκειαν αυτής.»
Επομένως, ο συνταγματικός νομοθέτης προσδιόρισε δύο ομάδες αδικημάτων, τα οποία τυγχάνουν ξεχωριστής μεταχείρισης. Η πρώτη ομάδα είναι αυτή που αφορά ισχυρισμούς για αδικήματα που τελέσθηκαν από αυτόν, «εν τη ασκήσει του λειτουργήματός του», ενώ η δεύτερη ομάδα αφορά οποιαδήποτε άλλα αδικήματα, «πλην όμως δύναται να διωχθή μετά την λήξιν της θητείας αυτού δι’ οιονδήποτε έτερον αδίκημα τελεσθέν κατά την διάρκειαν αυτής». Διαχωρίζονται έτσι τα αδικήματα, ώστε να μπορεί να διωχθεί μετά το πέρας της θητείας του, μόνο για αδικήματα που κατά τη διάρκεια της θητείας του δεν έχουν πολιτικό χαρακτήρα και δεν σχετίζονται με τον τρόπο άσκησης των καθηκόντων του.
Άρα, από την έκθεση της Ερευνητικής Επιτροπής και, στη συνέχεια, από την ανάκριση που θα διεξαχθεί από την ανακριτική ομάδα και θα επιβεβαιωθεί από τον γενικό εισαγγελέα της Δημοκρατίας, πρέπει να διαχωριστεί αν τα αδικήματα για τα οποία τελικά θα αποφασιστεί ότι θα διωχθεί ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, του οποίου η θητεία έληξε, εμπίπτουν στην πρώτη ή στη δεύτερη κατηγορία.
Για τα αδικήματα που εμπίπτουν στην πρώτη κατηγορία, ο Πρόεδρος δεν μπορεί να διωχθεί ποινικά χωρίς άρση της ασυλίας του, το δε Ανώτατο Δικαστήριο, στην υπόθεση Συζύγου και Παιδιών του αποβιώσαντος πλοιάρχου Ανδρέα Ιωαννίδη, (2012) 1 ΑΑΔ 1442, προσδίδει αποκλειστική αρμοδιότητα άσκησης της εξουσίας δίωξης στον γενικό εισαγγελέα, νοουμένου ότι πληρούνται οι όροι που τίθενται στο Άρθρο 45 του Συντάγματος. Το ίδιο δεν συμβαίνει στη δεύτερη ομάδα αδικημάτων, αφού, για τα αδικήματα που εμπίπτουν σε αυτή, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, του οποίου η θητεία ολοκληρώθηκε, αφού η ασυλία του δεν εκτείνεται πλέον σε αυτή την ομάδα αδικημάτων, μπορεί να διωχθεί από τον γενικό εισαγγελέα, χωρίς να τίθεται πλέον θέμα ύπαρξης ασυλίας.
Θεωρούμε δεδομένο ότι τα αδικήματα που περιγράφονται στην έκθεση της Αρχής κατά της Διαφθοράς δεν εμπίπτουν στη σφαίρα των αδικημάτων που περιγράφονται στην παράγραφο 3 του άρθρου 45, δηλαδή αδίκημα ατιμωτικόν ή ηθικής αισχρότητος. Τέτοιο ζήτημα άλλωστε δεν έχει τεθεί. Ορθά η Επιτροπή αναφέρει ότι όλα όσα καταλογίζει, είτε στον ΠΤΔ είτε σε τρίτα πρόσωπα, δεν αποδεικνύονται πέραν από κάθε λογική αμφιβολία. Είναι γι’ αυτό που απαιτείται η περαιτέρω διερεύνηση από Ανακριτική Ομάδα. Ασφαλώς, δεν μπορούμε να προδικάσουμε το αποτέλεσμα των ανακρίσεων, αλλά σε περίπτωση που τεθεί από το πόρισμα της ανάκρισης που έπεται, ζήτημα δίωξης του ΠΤΔ, ο γενικός εισαγγελέας θα πρέπει να αποφασίσει σε ποια από τις δύο πιο πάνω κατηγορίες αδικημάτων εμπίπτουν αυτά που ενδεχομένως να του έχουν καταλογισθεί. Τότε θα έρθει ο χρόνος εξέτασης της ύπαρξης ή όχι ασυλίας σε σχέση με τα αδικήματα για τα οποία θα αποφασιστεί πως θα διωχθεί.
Τότε ασφαλώς θα τεθεί το ζήτημα της εξαίρεσης την οποία στο παρόν στάδιο επικαλέστηκε ο γενικός και ο βοηθός γενικός εισαγγελέας μεταθέτοντας την επίβλεψη των ανακρίσεων σε Εισαγγελικό Συμβούλιο. Στο στάδιο της δίωξης, αν αυτή αποφασιστεί, οι επί του παρόντος εξαιρούμενοι, αν εξακολουθούν να διατηρούν τα αξιώματά τους, δεν θα μπορούν να εκχωρήσουν τις αρμοδιότητές τους σε υφιστάμενούς τους. Σημειώνεται εδώ, ότι ο γενικός εισαγγελέας αφυπηρετεί τον Σεπτέμβριο του 2027, οπότε αν οι ανακρίσεις και το πόρισμά τους εκδοθεί κατά τον χρόνο αυτό ή μετά, θα υπάρχει δυνατότητα από τον επόμενο γενικό εισαγγελέα να επιληφθεί του ζητήματος, αν τεθεί. Ήδη, στους διαδρόμους των Δικαστηρίων ψιθυρίζεται ο κ. Κόμπος ως το όνομα του επόμενου γενικού εισαγγελέα, ο οποίος είναι ακαδημαϊκός και με δικαστική και, όχι μόνο, εμπειρία.
Ο κ. Ρίκκος Μαππουρίδης είναι δικηγόρος - νομικός σύμβουλος.
