Τα τελευταία χρόνια η Κυπριακή Δημοκρατία επένδυσε στην εικόνα μιας ενεργητικής και εξωστρεφούς εξωτερικής πολιτικής. Η αναβάθμιση σχέσεων και η συμμετοχή σε περιφερειακές πρωτοβουλίες δημιούργησαν την εικόνα μιας δυναμικής παρουσίας της Κύπρου στο διεθνές περιβάλλον. Αυτό δεν είναι αμελητέο. Για ένα μικρό κράτος υπό κατοχή, η διεθνής κινητικότητα και η διπλωματία είναι εργαλεία επιβίωσης και άσκησης ισχύος εκεί όπου οι παραδοσιακοί συντελεστές ισχύος είναι περιορισμένοι. Η εξωτερική πολιτική, όμως, κρίνεται στο σημείο όπου η διπλωματική εικόνα πρέπει να μετατραπεί σε πολιτικό αποτέλεσμα. Το ερώτημα είναι αν αυτή η διπλωματική επένδυση της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη μπορεί πλέον να μετατραπεί σε στρατηγικό αποτέλεσμα για το Κυπριακό.
Το Κυπριακό δεν υπήρξε ποτέ μια αποκλειστικά δικοινοτική διαφορά. Όποιος το αντιμετωπίζει έτσι, το μικραίνει. Είναι ένα βαθιά γεωπολιτικό ζήτημα, όπου η εσωτερική του διάσταση είναι πραγματική, αλλά όχι αυτοτελής. Η στάση της Τουρκίας δεν καθορίζεται πρωτίστως από τις σχέσεις Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Καθορίζεται από τον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα αντιλαμβάνεται τη γεωστρατηγική αξία της Κύπρου. Για την τουρκική στρατηγική σκέψη, το νησί αποτελεί κρίσιμο γεωπολιτικό έρεισμα στην Ανατολική Μεσόγειο, με επίδραση στις θαλάσσιες ισορροπίες, στην ασφάλεια, στις ενεργειακές εξελίξεις και στη σχέση της Τουρκίας με την Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ.
Αυτό εξηγεί και γιατί η Τουρκία επιμένει σε αξιώσεις που δεν μπορούν να γίνουν αποδεκτές ούτε από την Κυπριακή Δημοκρατία ούτε από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η λύση δύο κρατών και η επίκληση «κυριαρχικής ισότητας» εκτός του συμφωνημένου πλαισίου, συνιστούν μια προσπάθεια μετατροπής των τετελεσμένων της εισβολής σε μόνιμη πολιτική πραγματικότητα.
Αυτό φάνηκε και στο ζήτημα του SAFE. Η ενόχληση της Τουρκίας για συμμετοχή της Κύπρου σε ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα αποκαλύπτει τη βαθύτερη αντίληψη ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν πρέπει να έχει την πλήρη ελευθερία ενός κράτους μέλους της Ε.Ε. Εδώ ακριβώς αποκτά σημασία η διεθνής πολιτική. Η Τουρκία δεν θα μετακινηθεί επειδή θα πειστεί ηθικά. Θα μετακινηθεί μόνο εάν το κόστος της αδιαλλαξίας γίνει μεγαλύτερο από το όφελος της συνέχισής της. Ο ρόλος της εξωτερικής πολιτικής είναι να μετατρέψει το Κυπριακό σε ζήτημα που επηρεάζει πραγματικά τα συμφέροντα της Άγκυρας.
Μέχρι σήμερα, όμως, το εργαλείο αυτό εμφανίζεται εξασθενημένο. Η Ε.Ε. αναγνωρίζει σταθερά ότι η Τουρκία πρέπει να σεβαστεί την κυριαρχία της Κύπρου. Ωστόσο, άλλο πράγμα η διατύπωση αρχής και άλλο η πολιτική προτεραιότητα. Σήμερα, η ευρωπαϊκή στρατηγική ατζέντα επανακαθορίζεται από τον πόλεμο στην Ουκρανία, την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας, τις μεταναστευτικές πιέσεις, την ενεργειακή ασφάλεια και την αστάθεια που εκτείνεται από τη Μαύρη Θάλασσα έως τη Μέση Ανατολή. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Τουρκία έχει επανέλθει ως κρίσιμος γεωπολιτικός παράγοντας και αναγκαίος στρατηγικός συνομιλητής.
Όσο αυτή η πραγματικότητα κυριαρχεί, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος το Κυπριακό να μετατρέπεται σε μια χρόνια εκκρεμότητα των ευρωτουρκικών σχέσων. Και αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, η μεγαλύτερη επιτυχία της Τουρκίας θα είναι αν καταφέρει να αποσυνδέσει τις ευρωτουρκικές σχέσεις από το Κυπριακό. Αυτό έχει κόστος. Από το 2023 και μετά, η Ε.Ε. κινήθηκε προς μια πιο θετική προσέγγιση έναντι της Τουρκίας, με αναφορές σε εμπόριο, οικονομία και μετανάστευση. Η προσπάθειά μας, όμως, για σύνδεση αυτής της θετικής ατζέντας με ουσιαστική αλλαγή στάσης της Τουρκίας στο Κυπριακό δεν απέδωσε.
Πάμε τώρα στην ουσία. Το σημαντικότερο εναπομείναν χαρτί είναι η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης. Η υφιστάμενη τελωνειακή σχέση Ε.Ε.-Τουρκίας έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντική αύξηση του εμπορίου, με το διμερές εμπόριο να φθάνει σε ιστορικό υψηλό άνω των €217,6 δισ. το 2025. Η Τουρκία επιδιώκει την επέκταση της συμφωνίας, ώστε να ενισχύσει περαιτέρω την οικονομική της πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά.
Το ερώτημα, λοιπόν, είναι εάν μπορεί η Λευκωσία να διασφαλίσει ότι αυτό το κεφάλαιο δεν θα προχωρήσει ως ακόμη μια ευρωτουρκική διευκόλυνση χωρίς αντίκρισμα στο Κυπριακό. Πρέπει να καταστήσει σαφές στους εταίρους μας ότι η εμβάθυνση των ευρωτουρκικών σχέσεων δεν μπορεί να εξελίσσεται ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά της Άγκυρας απέναντι στην Κύπρο.
Παράλληλα, ο χρόνος στον ΟΗΕ δεν είναι ουδέτερος. Η θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026. Ο Γκουτέρες υπήρξε γενικός γραμματέας που επένδυσε προσωπικά στο Κυπριακό. Εάν αυτή η πρωτοβουλία παρέλθει χωρίς ουσιαστική πρόοδο, ο επόμενος γενικός γραμματέας θα χρειαστεί χρόνο, γνώση και πολιτικό κεφάλαιο για να επανέλθει στο ίδιο βάθος εμπλοκής. Αυτό σημαίνει ότι η διπλωματική αδράνεια έχει πλέον μετρήσιμο κόστος.
Η εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη προβάλλεται ως ένα από τα θετικά της πεπραγμένα. Τώρα θα κριθεί αν αυτή η πολιτική μπορεί να σηκώσει το βάρος του σημαντικότερου εθνικού ζητήματος, με την ικανότητα να δημιουργεί συσχετισμούς, να αξιοποιεί ευρωπαϊκά εργαλεία, να θέτει όρους εκεί όπου η Τουρκία επιδιώκει οφέλη. Το Κυπριακό δεν θα λυθεί επειδή η διεθνής συγκυρία θα γίνει ξαφνικά ευνοϊκή. Θα κινηθεί μόνο αν η Κυπριακή Δημοκρατία καταφέρει να μετατρέψει τη συγκυρία σε στρατηγική. Αυτό είναι το πραγματικό τεστ μιας εξωτερικής πολιτικής.
Ο κ. Δήμος Γεωργιάδης είναι βουλευτής ΔΗΣΥ Κερύνειας.
